Ποιος θέλει να γίνει ο επόμενος εθνικός καλλιτέχνης (τώρα που μας τελείωσε ο Νταλάρας);

Γράφει ο Γιώργος Στόγιας.

Έθεσα χτες το ερώτημα του τίτλου σε παρέα φίλων, έχοντας στο νου δικό μου υποψήφιο. Οι απαντήσεις έριξαν στο τραπέζι ονόματα που δεν ικανοποιούσαν τις πολύπλευρες απαιτήσεις της θέσης. Ο Κραουνάκης έχει ήδη προκαλέσει τα πυρά των Αγανακτισμένων (άσε που είναι “too gay to pay”, που είπε κι ο Νίκος), ο Μαχαιρίτσας είναι passé, ο Μάλαμας ως «ιερό τέρας» δεν κάνει για κοσμικούς ρόλους. Το ζητούμενο ήταν κάποιος με τεράστιες φιλοδοξίες, που να έχει τη διάθεση να αναλάβει ως νέος Μωυσής, όπως είπε ο Αντώνης, μια «Αποστολή» που δε θα ευχόμασταν ούτε στον πιο αντιπαθή μας καλλιτέχνη…
Κυκλοφόρησε πολύ στο διαδίκτυο, και σχολιάστηκε κυρίως θετικά, ένα κείμενο του Αλκίνοου Ιωαννίδη με τίτλο «We blame you» στο οποίο ο γνωστός τραγουδιστής και μουσικοσυνθέτης επιστρέφει με τόκο στον Άγνωστο Εγγλέζο Δημοσιογράφο τις κατηγορίες εκείνου για την ελληνική συμβολή στην ευρωπαϊκή κρίση. Καταλήγει, μετά από ήξεις αφήξεις έντεκα παραγράφων, στο τουλάχιστον σαφές «Ακούς εκεί: we blame you! Ηλίθιε!»
Πιστεύω ότι για να καταλάβουμε την πολιτική φιλοσοφία πίσω από τη ρητορική της συγκεκριμένης παρέμβασης (αλλά και στίχων του όπως αυτών του τραγουδιού «Πατρίδα»), θα πρέπει να λάβουμε υπόψη τη κυπριακή εμπειρία τού Α.Ι. Μια ανάγνωση αυστηρά μέσα στα ελληνικά (ελλαδίτικα) συμφραζόμενα οδηγεί, κατά τη γνώμη μου, σε παρερμηνείες.

Ο ΑΙ αποτελεί την πιο δημιουργική, εξωστρεφή και εξαγώγιμη μορφή ενός ολόκληρου πολιτικού και αισθητικού κλίματος μιας αριθμητικά μικρής αλλά δραστήριας μερίδας της γενιάς του. Σε εκείνη συνενώνονταν ετερόκλιτα στοιχεία με τρόπο που, εξαιτίας των διαφορετικών ιστορικών συνθηκών, δεν είχε κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα. Μερικά στοιχεία, ελλιπή βέβαια, έτσι ώστε να σχηματίσει ο αναγνώστης μια εικόνα, εδώ:
• το πολιτικό κλίμα – τέλη ’80, αρχές ’90 – που επικρατούσε, στη νεολαία της ΕΔΕΚ και στη φοιτητική οργάνωση ΑΓΩΝΑΣ, ήταν εθνικιστικό και σοσιαλίζον (με πιο κοντινή αναλογία στα καθ’ ημάς, το λόγο του ΠΑΣΟΚ πριν το ’81).
• Βαθιά λατρεία προς την Ελλάδα παρ’ όλες τις απογοητεύσεις που επιφύλαξε στους Ελληνοκύπριους και παρά τα δικά της στραβά, μια εξιδανικευμένη «μητέρα- πατρίδα» (σε αυτό οι ΕΔΕΚίτες διαφοροποιούνται κάθετα από την πλειονότητα των Ελληνοκυπρίων αριστερών).
• Μίσος για τους Εγγλέζους ως όρος ύπαρξης (πράγμα βέβαια που δεν εμποδίζει τον καλλιτέχνη να προσπαθεί για διεθνή επιτυχία, όπως τίποτα δεν εμποδίζει μια ΕΔΕΚίτισσα να πάει για ψώνια στο Λονδίνο).
• Συγκάλυψη του αισθήματος ανωτερότητας απέναντι στους Τουρκοκύπριους πίσω από τη ρητορική «οι Εγγλέζοι μας έβαλαν να σκοτωθούμε».
• οι πολιτισμικές αναφορές είναι κυρίως από ελληνική μουσική και λογοτεχνία. Παρότι έπαιζε πολύ το «εναλλακτικό» στυλ στο ντύσιμο, στις σχέσεις, στο ποτό, η επανάσταση της punk και ό,τι την ακολούθησε δεν θα έφτανε στην Κύπρο μέχρι πρόσφατα.
• Την ανάγκη για πνευματικότητα ήρθε να γεμίσει η «ανακάλυψη» του Αγίου Όρους και της νεοορθοδοξίας, σε βαθμό αδιανόητο για τα ελληνικά δεδομένα. ( Χαρακτηριστικά, στο μπαρ που δούλευα dj, το πιο φεύγα και σκοτεινό -μέχρι που έκλεισε- μαγαζί της Λευκωσίας, που μάζευε τις πιο ακραίες φάτσες, υπήρχε πάνω από τα πλατό δεσπόζουσα μια εικόνα της Παναγίας!)
• Στη δεκαετία του 2000, το κλίμα αυτό μπολιάστηκε με πασπαρτού αντικαπιταλισμό και επιλεκτική αντιπαγκοσμιοποίηση, δίχως να χρειαστεί να τροποποιήσει τον βαθύ συντηρητισμό του. Στην πιο κρίσιμη στιγμή για τα πολιτικά δρώμενα της Κύπρου, στο σχέδιο Ανάν, οι φορείς του (και ο Α.Ι) τάχθηκαν αναφανδόν υπέρ του «Όχι» μαζί με ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις (κανείς ΑΚΕΛικός, ελληνοκύπριος αριστερός, δεν βγήκε στο δρόμο για το ΟΧΙ).
Τα παραπάνω στοιχεία πιστεύω ότι μπορούν να ανιχνευτούν στους στίχους και τις παρεμβάσεις του Α.Ι. Η μεγάλη αποδοχή που απολαμβάνει στην Κύπρο από συντηρητικές ομάδες και μπλογκ βρίσκεται κοντά στο αληθινό πνεύμα και τις προθέσεις του έργου του.
Αυτό που με ενδιαφέρει ουσιαστικά δεν είναι ο ΑΙ. Με ενδιαφέρει το πρότυπο που περνάει σχετικά με το «τι είναι καλλιτέχνης», η ιδέα περί νεότητας, και η ιδέα περί εθνικής αξιοπρέπειας. Γνωρίζοντας ότι υπεραπλουστεύω, αν έπρεπε με μια λέξη να περιγράψω την προβαλλόμενη στάση, αυτή θα ήταν η «κλαψουρομαγκιά».
Γενικά, η ιδέα του «εθνικού» καλλιτέχνη είναι προβληματική (είναι μια λούμπα στην οποία πέφτουν ενίοτε και πραγματικά μεγάλοι καλλιτέχνες, ο Σαββόπουλος παλιότερα, ο Νάνι Μορέτι στην Ιταλία, για ένα φετινό παράδειγμα). Ο «εθνικός» καλλιτέχνης υποτίθεται πως μιλάει στο λαό ως παιδαγωγός αλλά και ως λυτρωτής. Με το έργο του επιλύει τις εσωτερικές αντιφάσεις του έθνους (όπως κάνει κι ο Αλκίνοος στο κείμενό του με την παράθεση των ελληνικών παθογενειών, μόνο για να τις διαγράψει στην τελική σούμα).
Βρίσκω όμως εντελώς αποκρουστική την ιδέα ενός «εθνικού» καλλιτέχνη σε νεαρή σχετικά ηλικία. Για την ώρα, ο Θεοδωράκης, μας φτάνει και μας περισσεύει!

*Το παρόν κείμενο ξεκίνησε να γράφεται ως σχόλιο σε χτεσινό status του «Ελληνάκι» (που επίσης κράτησε κριτική στάση απέναντι στο κείμενο του Α.Ι). Ευχαριστώ τους Νίκο Ζαρταμόπουλο, Αντώνη Καναβούρα και Πόπη Πανηγυράκη για τα σχόλια τους (και τις ενστάσεις τους) σε μια πρώτη μορφή του

Το κείμενο του Αλκίνοου Ιωαννίδη εδώ:

http://alkinoos.gr/el/news.html

 

Advertisements

9 Σχόλια

  1. Γιώργο πολύ σωστό το περί «Κλαψουρομαγκιάς».

    Δημοφιλής τάση στην Ελλάδα (και όχι μόνο) – κάτι σαν μΠΑΟΚτζίδικη νοοτροπία: «εμείς θα σηκώναμε την κούπα αν μας άφηνε η Αθήνα αλλά…». Βέβαια στη συμπρωτεύουσα ο Μπουτάρης έδειξε τι μπορεί να κάνει κάποιος που νιώθει υπεύθυνος και πιστεύει στις δυνάμεις του. Οι υπόλοιποι ανασφαλείς κλαψουρόμαγκες την έχουν βρει τη λύση: Είναι καλή ιδέα η κλαψουρομαγκιά γιατί αφενός σου παρέχει αίσθημα αδικημένου (άρα και απώλεια προσωπικής ευθύνης: «τι να κάνω ρε ναούμε αφού τα λαμόγια κλπ κλπ…»), αφετέρου διατηρεί το λούστρο της μαγκιάς σου ανέπαφο… «άμα μας αφήνανε ρε τα συμφέροντα θα είχαμε κατακτήσει το κόσμο ναούμε αλλά φοβούνται και μας ζηλεύουνε…» Μπορεί όντως να είχαμε «κατακτήσει τον κόσμο» αλλά την μεγαλύτερη ευθύνη που δεν το καταφέραμε την έχουμε εμείς οι ίδιοι, αφού είμαστε τόσο μάγκες που περισσότερη σχέση με την αρχαία μας κληρονομιά έχει ο Γερμανός παρά ο «Έλληνας».

    Μιας και περί καλλιτεχνών το άρθρο, καλό είναι να μην ξεχνάμε πως σε αντίθεση με τα σύγχρονα νεκρά ακροατήρια, οι αρχαίοι φιλόσοφοι είχαν τοποθετήσει τους καλλιτέχνες στις σωστές τους διαστάσεις, υπογραμμίζοντας ότι η καλλιτεχνική δημιουργία είναι πρωτίστως προϊόν ταλέντου και όχι σοφίας. Αφού λοιπόν είμαστε τόσο ευήκοοι στον κάθε «καλλιτέχνη» μαϊντανό των καναλιών που ξέρει ακόμη και τι όρους πρέπει να εμπεριέχει το PSI, ε…ας διαβάσουμε και λίγο από Σωκράτη – Πλάτωνα…κάτι ήξεραν και μάλιστα πολύ πριν από όλους μας…

  2. Θυμήθηκα εκείνο το τρελό τετράστιχο του μακαρίτη φίλου Τάσου Φαληρέα (χειρόγραφο, σ’ ένα παμπάλαιο αλησμόνητο Τραμ): «Ελλάδα/ εγώ είμαι ο ποιητής σου/ κι όχι οι άλλοι/ με τις μαλακίες τους».

  3. @Ορέστης: πράγματι, χωρίς σοφία τη βγάζεις (για έναν-δυο δίσκους τουλάχιστον), χωρίς ταλέντο δεν πας πουθενά…
    @george-icaros babassakis: ο «εθνικός ποιητής», η απώτατη αντρική φαντασίωση για φιλολογίζοντες.Το τετράστιχο που θυμηθήκατε, τους στέλνει αδιάβαστους…

  4. Ενδιαφέρουσα η κουβέντα κυρ Ορέστη αλλά τον ΠΑΟΚ και το λαό του δε θα τον βάζετε στο ηλεκτρονικό σας στόμα γιατί μυρίζει ημιμάθεια. Ακούς εκεί «μπαοκτζίδικη νοοτροπία»…. Δες λίγο κανα βίντεο του ’70 από την Τούμπα μπας και καταλάβεις τι θα πει τέχνη με τη μπάλα στα πόδια. «Εν οιδα» ήταν η αρχή του αρχαίου Σώρατες αγαπητέ, και πριν αρχίσεις να μας προτείνεις την αρχαία γραμματεία μάθε μπαλίτσα!

  5. Μια χαρα τα λεει ο Αλκινοος. Τι εμπαθεια ειναι αυτη, για ενα σεμνο και χαμηλων τονων καλλιτεχνη; Εδω μιλαει ο καθε πικραμενος και λεει το μακρυ και το κοντο του, ο Αλκινοος σας πειραξε;

  6. Αν την διατυπωμένη έγνοια ή σκέψη την λασπώνουμε ελαφρά τη καρδία, τότε αυτό -και με συγχωρείτε- δεν είναι φασιστικό;
    Χρησιμοποιείται αυθαίρετα τον όρο «εθνικός» λέγοντας μάλιστα ότι σας είναι αποκρουστικός για ένα νέο καλλιτέχνη. Και πώς τάχα τεκμηριώνετε το επινόημά σας; Με τον όρο «κλαψουρομαγκιά»; (Έστω κι αν λέτε πως απλουστεύετε, γνωρίζετε σίγουρα για τη δύναμη, την κάποτε σαρωτική και ισοπεδωτική δύναμη των λέξεων… Το βλέπουμε ήδη στο πρώτο σχόλιο..)
    Πιστεύετε πραγματικά ότι οι διάφορες αναφορές σας -το μπαρ με την
    εικόνα της Παναγίας, η πανκ επανάσταση που άργησε να φτάσει στο νησί, οι Κύπριοι και το Όχι ή που ψωνίζουν εγγλέζικα ενώ δεν θέλουν τους Εγγλέζους κλπ- συνιστούν στηρίγματα ανάγνωσης της πολιτικής φιλοσοφίας που κρύβει η ρητορική του Α.Ι.;
    Θέλατε να δείξετε πόσο καλά γνωρίζετε τους Κύπριους; Από τα «λειψά» όντως στοιχεία σας και την γενικότερη προσέγγισή σας στον συγκεκριμένο καλλιτέχνη δεν είδα, προσωπικά, παρά τις δικές σας προκαταλήψεις και ιδεοληψίες. Και δεν έχει σημασία αν συμφωνώ ή όχι με όσα λέει ο Αλκίνοος. Δεν φαίνεται πάντως να τα υποκινεί καμιά διάθεση να καταστεί «παιδαγωγός» και «λυτρωτής»(! )

    Χρόνια Πολλά! ( Ο σουρεαλισμός έχει και τη γοητεία του)

  7. δε νομίζω πως ο Αλκίνοος θέλει να γίνει εθνικός καλλιτέχνης(ή όπως αλλιώς θέλετε να τον χαρακτηρίσετε), ούτε θεωρώ οτί αυτή η «ιδέα» «είναι μια λούμπα» στην οποία πέφτει ο συγκεκριμένος(ή και ο οποιοσδήποτε κατά καιρούς)!..είναι ένας βούρκος που χρησιμοποιεί ο μαζοποιημένος και θύμα του lifestyle κοσμάκης και δει οι δημοσιογράφοι για να ρίξει μέσα κάποιον που τολμάει να λέει τη γνώμη του με έναν καπως ιδιαίτερο τρόπο.. έτσι, για να ασχολούμαστε με κάτι.. ναι μεν υπάρχουν καλλιτέχνες που με τις δράσεις και τα λεγόμενα τους είναι σα να προσπαθούν να κερδίσουν τον τίτλο του «εθνικού» αλλά δεν παύει να είναι ένας τίτλος που τους δίνεται από ‘σας για να γίνεται λίγος ντόρος.. δε θέλω σε καμία περίπτωση να εξισώσω τον Αλκίνοο με τον κάθε Νταλάρα(ο οποίος σαν τραγουδιστής δε με χαλάει.. η στάση του σε πολλά θέματα με αφήνει αδιάφορο σχεδόν).. απλά, μη τα ισοπεδώνουμε όλα!!

  8. Αποφάσισα εδώ να μαζέψω τις κυριότερες κριτικές που διάβασα σε διάφορους διαλόγους για το κείμενό μου και να προσπαθήσω να τις απαντήσω:
    1) ΘΕΛΟΥΜΕ Η ΟΧΙ ΤΟΥΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΝΑ ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΟΥΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ; ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΒΓΗΚΕ Ο ΑΛΚΙΝΟΟΣ, ΠΕΣΑΤΕ ΝΑ ΤΟΝ ΦΑΤΕ.
    Και βέβαια ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, όπως και κάθε άλλος, μπορεί να εκφράσει τις απόψεις του ελεύθερα. Πρέπει να ξέρει όμως ότι αν παίρνει θέσεις επί πολιτικών ζητημάτων, θα κριθεί με πολιτικούς όρους, όχι αισθητικούς.
    2) ΜΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ, Ο ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ ΛΕΕΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΤΟΥ.
    Το κείμενο, με όσα λέει και όσα παραλείπει παίρνει πολιτικές θέσεις σχετικά με την Ε.Ε, το πολιτικό προσωπικό Ελλάδας και Κύπρου, το νόημα της «ελληνικότητας» και της «κυπριακότητας», την «κληρονομιά» του ’74, το ΟΧΙ της κυπριακής Βουλής, τη δυνατότητα ύπαρξης ενός εναλλακτικού οικονομικού σχεδίου κ.α. Οι θέσεις αυτές ανταγωνίζονται άλλες μέσα στη μάχη των ιδεών. Το να τις θεωρούμε ως αλήθεια επειδή, απλά και μόνο, τις λέει ένας καλλιτέχνης, είναι άκυρο γκολ από τα αποδυτήρια.
    3) ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟ Η ΔΕΞΙΟ, ΕΙΝΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΟ
    Ότι σας έπεισε για κάτι τέτοιο, επιβεβαιώνει τον τίτλο του άρθρου μου. Αυτό που θα πρέπει να εξετάσουμε είναι το συνολικό πολιτικό στίγμα. Προς ποια πολιτική κατεύθυνση δείχνει, ποια αιτήματα στηρίζει, ακόμη κι αν αυτό δε γίνεται ρητά. Για να το επιτύχουμε, βοηθάει μια βασική γνώση της κυπριακής πολιτικής ζωής και ιστορίας.
    4) ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ, ΓΡΑΦΕΙ ΑΠΛΑ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΝΙΩΘΕΙ
    Στο πρόσωπο και το έργο του «εθνικού καλλιτέχνη» υποτίθεται ότι αίρονται οι ενδοεθνικές αντιθέσεις και συγκρούσεις σε μια ανώτερη σύνθεση. Μέσω της αδιαμεσολάβητης σχέσης του με το Πνεύμα του Λαού, ο καλλιτέχνης υπερβαίνει την «βρώμικη» πολιτική σφαίρα και εκβάλλει στην «καθαρή» αισθητική. Δεν ξέρω τι θέλει ο ίδιος, διαβάζω όμως ποια είναι η συνήθης πρόσληψη της δημόσιας παρουσίας του, ειδικά στην Κύπρο: ότι μιλά πέρα από πολιτικές θέσεις, «προσωπικά», «βιωματικά» και λέει «αλήθειες» που αποτελεί «ύβρη» να σχολιαστούν κριτικά. Καθόλου τυχαίο ότι οι παρεμβάσεις του «αγκαλιάζονται» από ανθρώπους που αυτοπροσδιορίζονται πολιτικά από την άκρα αριστερά μέχρι την άκρα δεξιά.
    5) ΠΟΥ ΕΙΔΑΤΕ ΤΟΝ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟ;
    Η ουσιοκρατική αντιμέτωπιση του έθνους είναι χαρακτηριστικό του εθνικισμού από την εποχή του γερμανικού ρομαντισμού. Να σας το θέσω αλλιώς για να μην πάμε αιώνες πίσω. Πάρτε το τελευταίο του κείμενο για την Κύπρο και φανταστείτε να το διαβάζει ο πιο ακραίος εθνικιστής που γνωρίζετε. Έχει μία πρόταση που θα τον ενοχλήσει ή με την οποία θα διαφωνήσει;
    6) ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟ ΑΡΑ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΕΜΕΝΗ
    Η ρητορική του Αλκίνοου, σε μεγαλύτερο βαθμό ακόμη και από αυτή του Νταλάρα (σε τελική ανάλυση είναι Κύπριος, δηλαδή, σύμφωνα με τη δική του ρητορική, «πιο Έλληνας από τους Έλληνες») έρχεται να πλαισιώσει αισθητικά τις επικρατούσες πολιτικές αντιλήψεις της μετα-μακαριακής ομοψυχίας (ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ).
    Από εκεί και πέρα, οι υπόλοιπες κριτικές είναι του τύπου «ποιος νομίζεις ότι είσαι;», «ντροπή, λερώνετε το κείμενό του», «εδώ ο κόσμος χάνεται, πείτε για τον Σόιμπλε και τους τραπεζίτες», και διάφορα μπινελίκια που λειτουργούν περισσότερο ως εκτόνωση των σχολιαστών παρά ως πρόσκληση σε συζήτηση.

  9. To άρθρο αυτό δεν αποδεικνύει το ίδιο του το επιχείρημα. Δεν αντιλαμβάνομαι τι προσπαθεί να μας πει ακριβώς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: