Θρησκευτική αγωγή: μόνιμος ξενιστής στο δημόσιο σχολείο του Διαφωτισμού

Γράφει ο Γιώργος Στόγιας. Το κείμενο δημοσιεύτηκε σήμερα στον Πολίτη της Κύπρου και πέραν της κριτικής σ’ ένα συγκεκριμένο εγχειρίδιο διδασκαλίας Θρησκευτικών κυπροαριστερής κοπής, ασχολείται με μια σερά δημοφιλών «ιερών» παραλογισμών που στοιχειώνουν και τη δημόσια εκπαίδευση στην Ελλάδα

Από το πουθενά προέκυψε ένα θέμα με το βιβλίο Θρησκευτικών της Α’ Γυμνασίου.  Η ΟΕΛΜΕΚ και ο Αρχιεπίσκοπος αντιδρούν για το περιεχόμενό του υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι είναι περισσότερο «ιστορικού και πολιτιστικού χαρακτήρα, παρά θρησκευτικού».  Στο πρώτο άκουσμα κοντοστάθηκα με ενδιαφέρον: Λες η – κατ’  όνομα-  αριστερή μας κυβέρνηση να αποφάσισε (καθυστερημένα) να προκαλέσει τα θέσφατα της ελληνοχριστιανικής μας παιδείας; Δυστυχώς, η ανάγνωση του επίμαχου εγχειριδίου όπως και η είδηση της υπαναχώρησης του Υπουργού Παιδείας, μού θύμισαν ότι βρισκόμαστε στην Κύπρο, στην χώρα όπου τίποτα πραγματικά δε συμβαίνει (εκτός από εκρήξεις πυρομαχικών).

Ανάμεσα σε ένα ΑΚΕΛίζον βιβλίο θρησκευτικών και σε ένα παραδοσιακό, όπως αυτά που έρχονται από τη «μήτρα», την Ελλάδα (άλλο λουλούδι της Δύσης και του Διαφωτισμού), υπάρχουν πράγματι διαφορές. Μη με αναγκάσετε όμως να διαλέξω, είναι σαν να με ρωτάτε ποιο προτιμούσα, το ΟΧΙ του Τάσσου ή του Χριστόφια. Ουσιαστικά λένε το ίδιο πράγμα.  Το δεύτερο, όμως,  είναι τόσο κατάφωρα σχιζοφρενικό που, επιτείνοντας τις εσωτερικές αντιφάσεις ενός εγχειρήματος μεταστοιχείωσης της πίστης σε γνωστικό αντικείμενο, τις κάνει ορατές ακόμη και στον ανυποψίαστο θεατή.

Το βιβλίο είναι γραμμένο επιστημονικοφανώς. Προσπαθεί  να ακολουθήσει τις μεθόδους των επιστημών της Ιστορίας και της Κοινωνιολογίας, όπως τουλάχιστον τις αντιλαμβάνεται η συγγραφική ομάδα.  Έτσι  όμως, τα «θαύματα» αποτελούν πρόβλημα. Σε πολλά σημεία διακόπτουν τη ροή της αφήγησης σαν ξένο σώμα.  Σε ένα σημείο (σελ. 10), φιγουράρει μια ταξική πυραμίδα της Ρωμαϊκής Κύπρο πριν την έλευση του Χριστιανισμού  και λίγο μετά (σελ.26), περνάει μια νεκρή, την αγγίζουν με τον σωστό Σταυρό και ανασταίνεται.  Γεγονότα που ελέγχονται με επιστημονικές μεθόδους και γεγονότα που «ελέγχονται» από την παράδοση και την πίστη εγγράφονται στο ίδιο επίπεδο. Να πατάς σε δυο βάρκες είναι επικίνδυνο, ιδίως στην περίπτωση που γι’ αλλού αρμενίζει η κάθε μια. Πιο συγκεκριμένα, το αποτέλεσμα θα είναι η σύγχυση των μαθητών ή η απαξίωση του μαθήματος από τους πιο υποψιασμένους.

Σε ποιο άλλο μάθημα θα επιτρέπαμε να διδάσκονται τόσες προκαταλήψεις, στερεότυπα, μονομέρειες και διαστρεβλώσεις της αλήθειας; Π.χ. οι διωγμοί των Χριστιανών εξιστορούνται με παραστατικότητα  μέχρι τη συνθήκη του Μεδιολάνου. Από εκεί και πέρα ούτε λέξη για την τρομοκρατία κατά των Εθνικών με αποκορύφωμα την περίοδο του αυτοκράτορα Θεοδόσιου… Στο πορτραίτο του Μεγάλου Κωνσταντίνου ως Αγίου απαλείφονται μερικές ενοχλητικές λεπτομέρειες όπως ότι στην προσπάθεια του να θεμελιώσει τη νέα θρησκεία (και μέσω αυτής την προσωπική του εξουσία) είχε ξεκληρίσει – υπό τις οδηγίες μάλιστα της σεβαστής του μητέρας Ελένης- όλο του το σόι, της γυναίκας, του πεθερού και ενός γιου του συμπεριλαμβανομένων.

Η υπομονή του αναγνώστη επιβραβεύεται στο τελευταίο κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα και τη μουσουλμανική θρησκεία. Μετά από διάφορα φαιδρά όπως  την αναφορά στην κατώτερη θέση της γυναίκας σε σχέση με τον άντρα (ενώ  στην παραδοσιακή χριστιανική κοινωνία, όπως όλοι ξέρουμε, οι γυναίκες από την πολλή ισότητα είχαν καβαλήσει τους άντρες στο σβέρκο), το κείμενο απογειώνεται με ένα κρεσέντο φαρισαϊσμού που φτάνει μέχρι τις τελευταίες σειρές:  Με μελανά χρώματα παρουσιάζεται η προσπάθεια να ενταχθεί η διδασκαλία του Κορανίου στα εκπαιδευτικά προγράμματα των σχολείων των Κατεχομένων και συνακόλουθα αποτιμάται θετικότατα η αντίδραση των «προοδευτικών  Τουρκοκυπρίων». Με όλη την υποκρισία του κόσμου, οι αξιολογήσεις αυτές φυσικά δεν ισχύουν για την κατάσταση στην ελεύθερη Κύπρο όπου όσοι μιλούν για κοσμική παιδεία και για ένα σύγχρονο δημοκρατικό σχολείο που δεν πρέπει να θρησκεύεται, χαρακτηρίζονται ως «φωταδιστές» που «θέλουν να αφελληνίσουν την παιδεία μας», κλπ. Τίποτα όμως δεν πρέπει να μείνει ανεξήγητο μπροστά στην περιέργεια των παιδιών: το ότι οι Τουρκοκύπριοι – παρά τα χίλια στραβά τους- είναι ικανοί για μερικά καλά πράγματα έχει την ερμηνεία του: «’Ολοι είναι Λινοβάμβακοι, δίχως Τούρκικη καταγωγή» (σελ. 197).  Δικά μας παιδιά, αλλά πλανεμένα…

Αφού όμως το βιβλίο, σύμφωνα με τα παραπάνω, δεν ξεφεύγει ουσιαστικά της πεπατημένης, τι έπαθαν οι εθναμύντορες και έκαναν λες και τους πάτησαν τον κάλο;

Η εν σειρά παράταξη διαφορετικών θρησκειών και δογμάτων, όπως και η πληθώρα ιστορικών πληροφοριών είναι ενοχλητική. Μπορεί να βάλει επικίνδυνες ιδέες στο μυαλό των παιδιών ότι η θρησκευτική πίστη μπορεί να ειδωθεί (και) μέσα από ένα πρίσμα σχετικισμού. Για τους φονταμενταλιστές πάσης μορφής, ο σχετικισμός αποτελεί το απόλυτο κακό, το διάβολο μεταμορφωμένο. Η θρησκευτική πίστη βασίζεται στην εξ αποκαλύψεως αλήθεια. Επειδή όμως το ίδιο υποστηρίζει και ο πιστός της άλλης θρησκείας μπορούν να συμβαίνουν τρία τινά:  Ή πιστεύουμε την  ίδια αλήθεια (new age) ή πιθανόν απατόμαστε αμφότεροι (αγνωστικισμός) ή ο άλλος σφετερίζεται την αλήθεια ψευδόμενος. Καθώς τα δυο πρώτα συμπεράσματα είναι απαγορευμένα, μένει το τρίτο που μας οδηγεί κατευθείαν στην καρδιά της μισαλλοδοξίας.

Τι θα γίνει τελικά; Το Υπουργείο θα δεχτεί την επιστροφή του ελληνικού βιβλίου μέχρι να ξαναγραφτεί το κυπριακό στο «σωστό πνεύμα». Με δικαιολογία την ένταξη στην ύλη της Παλαιάς Διαθήκης, όλως τυχαίως δε θα μείνει καθόλου χώρος για διαπολιτισμικές αναζητήσεις και αναφορές.

Τι θα έπρεπε να γίνει; Να βγει το μάθημα των Θρησκευτικών από το Αναλυτικό Πρόγραμμα του Δημοτικού, να αντικατασταθεί στο Γυμνάσιο από την Ηθική Φιλοσοφία και στο Λύκειο από τη Θρησκειολογία. Η κατήχηση σε ένα θρησκευτικό δόγμα, ως υπόθεση του ατόμου και της οικογένειας,  να γίνεται εκτός του υποχρεωτικού προγράμματος.

Advertisements

7 Σχόλια

  1. Ίσως μια πιο ρεαλιστική άποψη που θα μπορούσε να βρει μεγαλύτερης αποδοχής από όλους είναι η παρουσίαση των θρησκειών να γίνεται εντός υποχρεωτικού πλαισίου αλλά αντικειμενικά, με άλλα λόγια να εξετάζεται η θρησκεία ως φαινόμενο. Αυτήν την άποψη την έχει διατυπώσει και ο γνωστός φιλόσοφος Daniel Dennet. Αλλιώς οι ίδιες υποκειμενικές, διαστρεβλωμένες «αλήθειες» θα αναπαράγονται με τον ίδιο ρυθμό απλά κάτω από διαφορετική στέγη.

  2. @ Ανδρέα, δεν καταλαβαίνω γιατί θα πρέπει να υπάρχει ξεχωριστό μάθημα για τη θρησκεία. Θα μπορούσε να ενταχθεί για παράδειγμα στο μάθημα της φιλοσοφίας ή ενδεχομένως και της ιστορίας. Επίσης, τι σημαίνει «αντικειμενικά»; Μπορεί δηλαδή να υπάρξει μια «αντικειμενική» παρουσίαση των θρησκειών όταν στο ίδιο το σχολείο η θρησκεία αποτελεί βασικό στοιχείο για τη διαμόρφωση της ταυτότητας των μαθητών;

    • Καμία αντίρρηση σε αυτό που προτείνεις Φελέκι, μπορεί να γίνει στα πλαίσια της ιστορίας ή της φιλοσοφίας , γιατί όχι; Όσον αφορά την αντικειμενικότητα, είναι καλό αντεπιχείρημα και εκεί εύκολα μπορεί να γίνει χάλκευση των πραγματικών γεγονότων.Από όποια πλευρά και να το κοιτάξουμε όμως θα υπάρχουν προβλήματα και αντιρρήσεις από την οργανωμένη θρησκεία. Κάτι που έχω παραλείψει είναι να σας συγχαρώ για το ιστολόγιο. Συγχαρητήρια και καλή συνέχεια.

  3. Και βέβαια να απεμποληθεί όλο το πακέτο: Θρησκευτικά, εικόνες, καθηγητές θεολόγοι, προσευχή. Τέλος.

  4. @ Ανδρέα, η πιο ρεαλιστική άποψη είναι να τα αφήσουμε όλα όπως είναι. Σε κάθε άλλη περίπτωση, στο πλαίσιο της Ελλάδας και της Κύπρου, θα ξεσηκωθούν όλοι, και οι Ταλιμπάν και οι υποτιθέμενοι μετριοπαθείς. Υπάρχει η άποψη που υποστηρίζει ότι για τέτοιες τομές θα πρέπει να περιμένεις την κατάλληλη στιγμή που θα είναι έτοιμη η κοινωνία και να τις περάσεις με τρόπο που να μην τις πολυκαταλάβει κανείς. Για εμένα αυτή η στιγμή έχει περάσει και στις κοινωνίες μας έχουμε χάσει το τρένο. Άρα θεωρώ προτιμότερη στάση την ευθεία αντιπαράθεση και έχω εμπιστοσύνη ότι σε μια –σχετικά έστω– ανοιχτή κοινωνία, ο ορθολογισμός έχει τη δύναμη να πείθει (Είδες Αργύρη, πάλι συμφωνούμε!).
    Σχετικά με το θέμα που συζητούμε εδώ, ένα πολύ κατατοπιστικό βιβλίο είναι το «Σχολείο και Θρησκεία» της Εύης Ζαμπέτα (Θεμέλιο). Σε αυτό γίνεται επισκόπηση τόσο των θεωρητικών προβληματισμών όσο και των συγκεκριμένων μοντέλων που ακολουθούνται σε διάφορες χώρες της Ευρώπης.
    Παρεμπιπτόντως, ακολούθησα το λινκ από το όνομά σου και οδηγήθηκα σε ένα εξαιρετικό σάιτ με διαφωτιστικά άρθρα για θέματα διατροφήςπου απομυθοποιούν πολλές ευρέως παραδεκτές απόψεις και συνήθειες. Είμαι βέβαιος ότι όποιος μπει θα έχει πολλά να διαβάσει!

    • Όχι όχι, τόσος ρεαλισμός δεν χρειάζεται :). Και εγώ είμαι της άποψης ότι μέχρι «να ωριμάσουν οι συνθήκες» τα γεγονότα θα μας έχουν ξεπεράσει. Ευχαριστώ για τα καλά λόγια για το blog!

  5. ΔΕΙΤΕ ΚΙ ΑΥΤΟ

    ΒΓΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΑΠΟ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: