Καζαμπλάνκα

Σκέψεις για τη Δημοκρατική Αριστερά

Του Γιάννη Παπαθεοδώρου

Σε μία από τις κορυφαίες σκηνές της ταινίας Καζαμπλάνκα (1942), ο Χάμφρεϋ Μπόγκαρτ (Ρικ) προσπαθώντας να απαλύνει τον πόνο για οριστικό χωρισμό τους με την Ίνγκριντ Μπέργκμαν (Ίλσα), λέει την περίφημη ατάκα, που έμελλε έκτοτε να γίνει το σύμβολο της γλυκόπικρης μνήμης για τη «διάρκεια» του παρελθόντος : «Θα έχουμε πάντα το Παρίσι». Αυτές τις μέρες, όλο και περισσότερο σκέφτομαι πως, για πολλούς από εμάς, το «Παρίσι» ήταν ο Συνασπισμός : ένα κόμμα με ιστορία με ιστορία είκοσι χρόνων, που στέγασε, συχνά με αντιφάσεις και λάθη, τις πολιτικές μας προσδοκίες. Με ώριμο τρόπο και μετά από μια μακρά περίοδο αναμονής για μια ουσιαστική πολιτική συνεννόηση, ο κόσμος της ανανεωτικής και δημοκρατικής αριστεράς αποφάσισε πως δεν μπορεί να ζήσει άλλο κάτω από την ασφυκτική πίεση των επιλογών της ηγεσίας του σημερινού ΣΥΝ. Το δόγμα «τα πάντα στον ΣΥΡΙΖΑ» αποδείχτηκε μια λανθασμένη, διχαστική και εντέλει αδιέξοδη επιλογή. Δεν είναι ώρα για μια συνολική αποτίμηση αυτού του εγχειρήματος. Είναι ώρα για να κρατήσουμε αυτή τη μνήμη ζωντανή, πριν ξεθωριάσει από τη φθορά των επιλογών του μοιραίου «έκτακτου συνεδρίου» : την επιβεβαίωση της «στρατηγικής επιλογής» του ΣΥΡΙΖΑ, την άλωσή του κόμματος από αλλότριες δυνάμεις την επένδυσή του στην καταστροφολογία.

Ας κρατήσουμε λοιπόν την ανάμνηση, παρ’ όλο που δεν ζούμε πια στο «Παρίσι». Είμαστε πλέον στη «δική μας» Καζανμπλάνκα. Εδώ και λίγες μέρες προοδευτικοί πολίτες από όλη την Ελλάδα αποφάσισαν πως θέλουν να ανασυγκροτήσουν το πολιτικό τους χώρο μέσα από ένα νέο σχήμα : τη Δημοκρατική Αριστερά. Το ρεύμα που θα προκύψει από τις διαδικασίες ανασυγκρότησης αυτού του νέου φορέα, δεν μπορεί παρά να είναι ένα ρεύμα συνάντησης του ιστορικού αντιδογματισμού, της ριζοσπαστικής σοσιαλδημοκρατίας, της πολιτικής οικολογίας αλλά και εκείνων των κοινωνικών κινημάτων που ενδιαφέρονται για τη θεσμική παρέμβασή τους. Μια τέτοια «κοινωνική συνάντηση» θα μπορούσε να δώσει στον καινούργιο φορέα δημιουργική πνοή για τη νέα του φάση. Είναι όμως επίσης η ώρα για τον αναστοχασμό της συνολικής μας πορείας.

Σήμερα, σε συνθήκες οξείας οικονομικής και πολιτικής κρίσης, η αριστερά οφείλει περισσότερο από ποτέ άλλοτε να αναστοχαστεί τις πολιτικές επιλογές του παρελθόντος και να αποδεχτεί το μερίδιο που της αναλογεί στις ευθύνες για τη χρεοκοπία της «μακράς μεταπολίτευσης». Με τόλμη, μπορούμε να διερευνήσουμε, δηλαδή, τις αιτίες για το πώς φτάσαμε από την «αριστερά της θυσίας» στην αριστερά του συντεχνιασμού και  του ατομικισμού.

Συναφής με την αφετηρία αυτή είναι και κριτική στην «ιδεολογία της εξατομίκευσης», τόσο στη μορφή της οικονομικής μεγέθυνσης όσο και στη μορφή της κουλτούρας του ευδαιμονισμού. Η κριτική αυτή μπορεί σήμερα να συνοδευτεί με μια νέα έμφαση στην έννοια του «δημόσιου συμφέροντος» : την υπεράσπιση του μη εμπορεύσιμου «δημόσιου αγαθού», τη διάνοιξη του «δημόσιου χώρου», την ενίσχυση των «δημόσιων πολιτικών», την υπεράσπιση της «κοινής ευπρέπειας» ως στοιχείο συγκρουσιακής συναίνεσης στη δημοκρατική «δημόσια σφαίρα». Η υπεράσπιση του «δημόσιου συμφέροντος» είναι, άλλωστε, ένα κεντρικό ιδεολογικό πρόταγμα, που θα μας επιτρέψει να επικεντρώσουμε τις δράσεις μας γύρω από τις «πολιτικές της κρίσης».

Παράλληλα με την ορθολογική αναγκαιότητα της δημοσιονομικής αναπροσαρμογής της χώρας, η Δημοκρατική Αριστερά δεν μπορεί παρά να επικεντρώνεται στο προστατευτικό δίκτυ της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η εστίαση στην αναδιανομή, στην αλληλεγγύη, και στον επανακαθορισμό του μοντέλου ανάπτυξης ανοίγει σήμερα το έδαφος για μια ουσιαστική παρέμβαση στο κράτος αλλά και στη μεικτή οικονομία, με στόχο την προώθηση δομικών μεταρρυθμίσεων. Η κλίμακα αυτών των δράσεων, των προβλημάτων αλλά και των λύσεων, δεν μπορεί παρά να είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και η αναζήτηση του κοινωνικού μοντέλου των ευρωπαϊκών θεσμών. Για την Δημοκρατική Αριστερά, το ευρωπαϊκό κεκτημένο δεν είναι μόνο στοιχείο κληρονομιάς αλλά αποφασιστικό στοιχείο διαμόρφωσης μιας ήπιας ηγεμονίας μέσα στον πολύ-πολικό και «μετα-δυτικό» κόσμο μας.

Με άξονα τις παραπάνω πρώτες σκέψεις, η Δημοκρατική Αριστερά μπορεί να ανοίξει σήμερα ένα ευρύ διάλογο εγκαινιάζοντας νέα πεδία προβληματισμού και παρέμβασης. Το πρώτο βήμα αυτού του διαλόγου είναι να θέσουμε τα ερωτήματα, χωρίς να προεξοφλούμε τις απαντήσεις. Μακριά από τις δογματικές βεβαιότητες και πέρα από τον αδιέξοδο καταγγελτισμό, ο χώρος της Δημοκρατικής Αριστεράς θα κριθεί από την υπεύθυνη στάση του, τις νεοτερικές ιδέες του και τις προγραμματικές καινοτομίες που θα προτείνει. Αναφέρομαι αρχικά μόνο στην πιο προφανή και την πιο επείγουσα : τη συνάντηση Αριστεράς και Οικολογίας. Χρειάζεται, άραγε, να θυμίσω πως πρέπει να επινοήσουμε όλα τα άλλα ; Ακόμα και τη δική μας «Καζανμπλάνκα» ;


Advertisements

9 Σχόλια

  1. Με συγχωρείτε για το «δηκτικόν» και την υπονόμευση των γραφομένων σας, αλλά για τα εν προκειμένω, δύο σχόλια μου έρχονται – τελείως αυθόρμητα:
    «τι είχαμε, τι χάσαμε»
    ή
    «We’ll always have Paparis»
    Με εκτίμηση,
    Λ.Μ.

  2. Καλό θα ήταν να είχατε κάνει μια βόλτα στο Παρίσι, όχι προς αναζήτησιν συντροφικής βιβλιογραφίας, και συντροφικά προτεινόμενης βιβλιογραφίας, αλλά για να αναπνεύσετε λίγο αέρα ελευθερίας, μήπως και άνοιγε λίγο το μυαλό σας, κ. Καθηγητά. Τόσα τσιτάτα πάλι, έλεος, καταντάτε εντελώς άστοχος πλέον…

  3. Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο το ‘ξερα τι κάθαρμα ήσουν,

    τι κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα.

    Manolis Anagnostakis

  4. Νάμαστε πάλι στις Θερμοπύλες μας οι τριακόσιοι του Λεωνίδα, υπερασπιζόμενοι το αψεγάδιαστο των ιδεών μας, ρίχνοντας μετά βδελυγμίας στον Καιάδα τα πάσης φύσεως συγγενικά μας μιάσματα, στο όνομα της καθαρότητας, της Δημοκρατικής πλέον Αριστεράς. Ας ξανακλειστούμε λοιπόν, περήφανη παρέα, στο ασφαλές καβούκι μας, στο οξυγονωμένο γνώριμο περιβάλλον του ενυδρείου μας, στα πεντακάθαρα νερά της επιτραπέζιας γυάλας μας, περιφρουρώντας την μοναδικότητα και την υπευθυνότητα του ανανεωτικού μας λόγου, χωρίς αντίλογο. Εμείς οι άψογοι, κωφεύουμε στις πατριωτικές κορώνες και τις αντιευρωπαϊκές κριτικές, καταγγέλουμε τα ανεύθυνα συνθήματα της μάζας και τον λαϊκισμό του όχλου, καταδικάζουμε τις άνομες απαιτήσεις του πλήθους, απορρίπτουμε τις άκαιρες διεκδικήσεις των βολεμένων…των εργατοπατέρων…των συντεχνιών…των εργαζομένων…του λαού… Ξανά μανά λοιπόν το προσκλητήριο για συστράτευση όλων των δημοκρατικών αριστερών δυνάμεων για τη γιγάντωση της Δημοκρατικής Αριστεράς, της ραμμένης όμως και κομμένης στα δικά μας αποκλειστικά μέτρα. Σύγχρονοι ιππότες της ελεεινής μορφής, αθεράπευτα νάρκισσοι, αυτοϊκανοποιούμενοι από τον αντίλαλο των λόγων μας στο έρημο τοπίο .Εμπρός λοιπόν για την επικράτηση ενός περιχαρακωμένου μεν, αλλά πλουραλιστικού ρεύματος, ενός απομονωμένου βέβαια, αλλά γιγάντιου κινήματος, μιας καινούργιας γεύσης αλλά με τα ίδια υλικά της παλιάς συνταγής!

  5. Αγαπητό Feleki,
    ` Διαβάζοντας τα σχόλια που «συνόδευσαν» το προηγούμενο κείμενό μου στο φιλόξενο ιστότοπό σας, σκέφτηκα πως ένα από τα κεντρικά ζητούμενα της έννοιας του «δημόσιου χώρου» είναι και ο τρόπος που διεξάγεται ο διάλογος στα δίκτυα ελεύθερης κοινωνικής δικτύωσης. Για μένα, η δοκιμασία των ιδεών εγγράφεται στην ανταλλαγή επιχειρημάτων, στην τέχνη της πειθούς, ακόμα και στη συγκρουσιακή αντιπαράθεση. Σε καμία περίπτωση δε συνιστά «σχόλιο» η λεκτική βία, η εξύβριση, η κριτική στο πρόσωπο του συντάκτη και όχι η εξέταση της ουσίας του κειμένου.
    Τα σχόλια που διάβασα αυτές τις μέρες, ωστόσο, ήταν, δυστυχώς, σε μια τέτοια κατεύθυνση : η Litsa Bouka προτίμησε το εύκολο σλόγκαν (We ’always have Paparis”), η Foteini μου σύστησε να πάω μια βόλτα στο Παρίσι για να αναπνεύσω λίγο αέρα ελευθερίας και να ανοίξει το μυαλό μου, ο Yiannis D. κρύφτηκε πίσω από στίχους του Αναγνωστάκη για να με αποκαλέσει «κάθαρμα» και ο Στέφανος Πρίντσιος με συμπεριέλαβε στους «τριακόσιους του Λεωνίδα». Προφανώς δεν έχω καμία διάθεση να απαντήσω σε τέτοια σχόλια που κινούνται μεταξύ προσβολής και πολιτικού νηπιαγωγείου (ακόμη και στο χιούμορ). Μέχρι τώρα «χρεώναμε» αυτό το λόγο σε άλλα blogs ∙ δεν τα είχαμε δει στο Feleki, (με την εξαίρεση μερικών γνωστών ακροδεξιών και αριστεριστών «σχολιαστών», που κατά καιρούς περιφέρουν τον τραμπουκισμό τους σερφάροντας στο Διαδίκτυο.)
    Κατανοώ προφανώς πως η «μπλογκόσφαιρα» έχει τις δικές της ταχύτητες, τους δικούς της κώδικες και τη δική της ευρυχωρία. Αυτό όμως που δεν μπορώ ούτε και θέλω να κατανοήσω είναι η ευτέλεια και η παρακμή αυτής της ιδιάζουσας «κουκουλοφορίας». Καταλαβαίνω επίσης πως για μερικούς «σχολιαστές» και μερικές «σχολιάστριες», η ανάγκη της «εμφάνισης» τους και το αγχωμένο αποτύπωμα του διαδικυακού τους ίχνους είναι η άμεση αντανάκλαση μιας ορισμένης επαναστατικής πόζας, ο ραγισμένος παριζιάνικος καθρέφτης του επαρχιωτισμού τους, η επίδειξη της λογοτεχνικής ημιμάθειας μέσω στίχων, το εύκολο πολιτικό ξόρκι για τις εξελίξεις στην αριστερά. Είναι θλιβερό το γεγονός ότι κανείς από τους σχολιαστές/σχολιάστριες δε μπήκε στον κόπο να καταβάλει την ελάχιστη διανοητική εργασία για να σχολιάσει ουσιαστικά το κείμενο. Είναι, παρ’ όλα αυτά, δικαίωμα τους. Όπως, νομίζω, είναι και δικαίωμα μου να υποστηρίζω πως οι «τζάμπα μάγκες» της επανάστασης και οι «παριζιάνες» που πουλάνε μπουκαλάκια με ελεύθερο αέρα είναι τα γραφικά υπολείμματα ενός κόσμου που φεύγει. Ελπίζω, οριστικά.
    Γιάννης Παπαθεοδώρου

  6. Μια δευτερολογία που δεν χρειάζεται να απαντηθεί. Το συναίσθημα που με ώθησε στο πρώτο «σχόλιο» δεν ήταν ούτε η ειρωνία, ούτε καμια εξυπνακίστικη διάθεση. Λυπάμαι που προσελήφθη ως τέτοιο – αλλά, βέβαια, είναι λογικό καθώς τα περισσότερα πράγματα έχουν τουλάχιστον δύο αναγνώσεις.
    Για να επανέλθω: το κύριο συναίσθημα που γέννησε αυτή την τσούχτρα, ήταν η πικρία. Για μια Αριστερά, που, αντί να φροντίσει για την ενδυνάμωσή της μέσα σε τέτοια περιρρέουσα ατμόσφαιρα σήψης, συνεχίζει να κατακερματίζεται ασυστόλως. Για τη μόνη πολιτική μερίδα που, ενώ θα έπρεπε να επικεντρωθεί στον ουσιαστικό αντίλογο και στην ενιαία δράση, αναλώνεται σε θέματα εσωτερικής κατανάλωσης, προδίδοντας τις όποιες ελπίδες μου για μια πραγματική Αριστερή εκπροσώπηση σε τέτοιους καιρούς άχαρους και δύσκολους.

  7. Kύριε,
    με όλο το σεβασμό.

    Αλλά διαβάζοντας το κείμενό σας, χασμουρήθηκα τρεις (3) φορές. Αυτός είναι και ο λόγος που η αριστερά στην ελλάδα δεν πείθει και αποθνήσκει: ΕΙΝΑΙ ΒΑΡΕΤΗ

  8. Δεν καταλαβαίνω γιατί σας προσβάλει το σχόλιο του κυρίου Πρίντσιου, όταν πρόκειται για μία ταινία που την έχουμε δει όλοι μας πολλές φορές και ο λόγος σας και μόνο δεν πείθει κανέναν πως αυτή τη φορά θα δούμε κάτι διαφορετικό…
    Θυμώνετε με την κριτική και σας θλίβει που κανείς δεν μπήκε στον κόπο να σχολιάσει ουσιαστικά το κείμενο…Μα ποιο κείμενο, νομίζετε πως έχετε καταθέσει κάτι καινούριο με αυτην την πολιτική-θεωρητική φλυαρία? Δυστυχώς, μάλλον μπήκατε αργά στην πολιτική ή είστε πολύ νέος και αυτός ο λόγος δε φέρνει πια τα επιθυμητά αποτελέσματα, δηλ. οπαδούς. Είναι πια κουραστικός αυτός ο επαναλαμβανόμενος λόγος που φέρνει πάντοτε το ίδιο αποτέλεσμα…
    Και κάτι ακόμη,
    θεωρείτε τον εαυτό σας (όλοι εσείς, όχι μόνο εσείς ο ίδιος προσωπικά) ή το κίνημα αυτό αξιόπιστο, όταν υπηρετείτε τόσο καιρό ένα κόμμα και ξαφνικά αποχωρείτε, την επόμενη ιδρύετε ένα καινούριο και καταλογίζετε όλα αυτά που γράφετε στον πολιτικό χώρο στον οποίο ανήκατε μόλις χθες?
    Επίσης θα συμφωνήσω με την κυρία Μπούκα, έχουμε ανάγκη από μία πραγματική Αριστερή εκπροσώπηση και όχι ένα ΑΚΟΜΗ κίνημα-κόμμα που την κατακερματίζει.
    Κι όσο για το «Παρίσι», νομίζω πως θα έπρεπε πραγματικά να κάνουμε μία βόλτα και εκεί και σε πολλές άλλες ευρωπαικές πόλεις, μήπως και πάρουμε επιτέλους κάποια μαθήματα,
    εμείς,
    οι Έλληνες.

  9. PS : left success story
    Σχετικά με το τελευταίο άρθρο του κ. Παπαθεοδώρου, «Το τόξο και το βέλος», ομολογώ πως απόρησα. Ο συγκεκριμένος, προς το παρόν κύκλος, θα δούμε αν καταφέρει να πάρει μορφή κόμματος, της Δημοκρατικής Αριστεράς, και εσείς προσωπικά κ. Παπαθεοδώρου, θα έπρεπε μάλλον να αποφεύγετε αναφορές σε θέματα συντεχνιακού συνδικαλισμού και πελατειακών σχέσεων. Το success story πολλών ανθρώπων που απαρτίζουν τώρα τη Δ.Α, συμπεριλαμβανομένων και των «προσωπικοτήτων» που τη στηρίζουν είναι, δυστυχώς για σας, αλλά και για τη φήμη της αριστεράς, αρκετά γνωστό, και σας καθιστά εντελώς αφερέγγυους, αφού έχετε κάνει κατάχρηση της λειτουργίας και του συνδικάτου (της «διανόησης») και των πελατειακών (στα όρια της πορνείας) σχέσεων. Ξέρουμε καλά πως έχετε δημιουργήσει ένα δίκτυο αμοιβαίας αναγνώρισης, όπου αυτός που γράφει σωρηδόν κριτικές για συντρόφους λογοτέχνες και πανεπιστημιακούς επιβραβεύεται στη συνέχεια με μια θέση στο πανεπιστήμιο της αρεσκείας του, εκλεγμένος από συντρόφους στην πολιτική αλλά και στη ζωή (και εκεί η ανακύκλωση ξεπερνά και τη σειρά της Εμανουέλλας, αλλά το ξεπερνάμε ως απολίθωμα-κληρονομιά της σεξουαλικής δραστηριότητας των πάλαι ποτέ ρηγάδων), ενώ η πανεπιστημιακή θέση του προσδίδει το απαραίτητο κύρος για μια θέση στην πολιτική ζωή του τόπου, πολιτική που βέβαια τον βοήθησε εξαρχής να ενταχθεί στον χώρο της διανόησης, κτλ., κτλ. Μέχρι πρότινος, η επιδεικτική ένταξη στον ΣΥΝ, ακόμη και από ανθρώπους που αρχικά δεν είχαν καμιά σχέση με το συγκεκριμένο κόμμα, αποτελούσε το διαβατήριο για μια θέση στον ήλιο των ελληνικών πανεπιστημίων και της πνευματικής ζωής (εκδοτικός χώρος, τέχνη, λογοτεχνία κλπ.), φαντάζομαι πως τώρα το διαβατήριο θα γράφει Δ.Α. Και ναι μεν αποτελείτε ενδιαφέρουσα περίπτωση για την κοινωνιολογική μελέτη των δικτύων, της κλίκας, της δίψας για κοινωνική άνοδο, της σχέσης αυτοϊκανοποίησης με τη γραφή, ακόμα και του οικογενειακού τραύματος, αλλά μάλλον οι (κυριολεκτικά και μεταφορικά) σχέσεις ενδογαμίας που έχετε αναπτύξει σαν κάνουν να αγνοείτε τη φήμη γύρω σας.Οι πρακτικές που ακολουθείτε δεν διαφέρουν ούτε ως προς τη διαδικασία, ούτε ως προς την τελική στόχευση με εκείνες της Δεξιάς, και μάλιστα της Δεξιάς στην χειρότερη μορφή της: ανοίγετε και κλείνετε πόρτες, συμμαχείτε καιροσκοπικά, ελέγχετε ακόμα και θεσμούς, βλ. postdoc υποτροφίες στο ΙΚΥ π.χ. Τέλος, σε ό,τι σας αφορά προσωπικά κ. Παπαθεοδώρου, ίσως θα έπρεπε να βρεθεί κάποιος άλλος επίσημος συντάκτης του κόμματός σας, λιγότερο γνωστός εις τους κύκλους μας, για το καλό του χώρου, πάντα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: