Ένας γοητευτικός αργεντίνος συγγραφέας

Άλαν Πάουλς, Το παρελθόν

Γράφει η Έφη Γιαννοπούλου

Μπουένος Άιρες, τέλη της δεκαετίας του 1980· ο χωρισμός του Ρίμινι και της Σοφίας πέφτει σαν κεραυνός εν αιθρία στον φιλικό και οικογενειακό τους μικρόκοσμο. Έχουν ζήσει μέχρι τότε δώδεκα χρόνια απόλυτου έρωτα, έχουν υπάρξει το αντικείμενο του φθόνου ή του θαυμασμού των γύρω τους, έχουν ενσαρκώσει την τέλεια σχέση όταν πια αποφασίζουν να την οδηγήσουν στην κορύφωσή της, τον τέλειο χωρισμό. Από αυτό το σημείο, από το χωρισμό, με αρκετά φλας μπακ ωστόσο, ξεκινά η αφήγηση στο Παρελθόν. Ενώ ο Ρίμινι προσπαθεί να ξεχάσει και να προχωρήσει μπροστά, η Σοφία αναλαμβάνει να διαφυλάξει τη μνήμη, μπαίνει και βγαίνει από τη ζωή του, μικραίνει και μεγαλώνει με τρόπους πραξικοπηματικούς την απόσταση που τους χωρίζει. Εκείνος παραμένει αναποφάσιστος, δειλός, ανίκανος να αναλάβει την οποιαδήποτε ευθύνη· εκείνη αναγκάζεται να γίνει κυνηγός, διώκτρια, εκδικήτρια. Ο Ρίμινι ερωτεύεται ξανά και ξανά, παντρεύεται, αποκτά παιδί, αλλά τα χάνει όλα, συζύγους, γιο, τη δουλειά του, τη γλωσσομάθεια που τον έκανε έναν από τους πλέον περιζήτητους μεταφραστές του Μπουένος Άιρες· βυθίζεται σιγά σιγά σε μια ζοφερή κόλαση. Η Σοφία παραμένει πεισματικά στον τόπο της εγκατάλειψης και εμφανίζεται σε καίριες στιγμές για να τον τρομοκρατήσει, να τον σώσει ή να τον μεταμορφώσει. Η ιστορία τους παρουσιάζεται σαν μια αντίστροφη αισθηματική αγωγή· ξεκινά από τον παράδεισο της ερωτικής συνύπαρξης, από την ειδυλλιακή επικράτεια της απόλυτης αγάπης και κατεβαίνει ένα ένα τα σκαλοπάτια της παρακμής, του εξευτελισμού, της απαξίωσης.

Παράλληλα με την κεντρική ιστορία του Ρίμινι και της Σοφίας ξετυλίγεται η ιστορία του Ρίλτσε, ενός ζωγράφου αποκυήματος της φαντασίας του Πάουλς, διασταύρωσης του Φράνσις Μπέικον και της Ορλάν, ιδρυτή της Sick Art, που χρησιμοποιεί το ίδιο του το σώμα για να δημιουργήσει ένα βίαιο και σπαρακτικό έργο. Μαζί με κάποιες ακόμη εμβόλιμες ιστορίες, σχεδόν άρτιες νουβέλες μέσα στο σώμα του μυθιστορήματος, η ιστορία του Ρίλτσε αναδεικνύει και φωτίζει τον πυρήνα του, την προβληματική της ερωτικής σχέσης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Γιατί ο Ρίμινι και η Σοφία είναι «ένα έργο τέχνης», όπως το διατυπώνει η ίδια η Σοφία σε κάποιο σημείο του μυθιστορήματος.

Γεννημένος το 1959 στο Μπουένος Άιρες, ο Άλαν Πάουλς θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της σύγχρονης λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας: Δημοσιογράφος, μεταφραστής, κριτικός λογοτεχνίας και κινηματογράφου, σεναριογράφος, καθηγητής θεωρίας της λογοτεχνίας, έγινε αρχικά γνωστός για τα δοκίμιά του, ενώ με το πέμπτο του μυθιστόρημα, Το παρελθόν, κέρδισε το έγκυρο λογοτεχνικό βραβείο Herralde και έγινε γνωστός έξω από τα σύνορα της Αργεντινής αλλά και γενικότερα του ισπανόφωνου κόσμου.

Στο Παρελθόν ο Πάουλς καταφέρνει να συνθέσει τις τρεις συνιστώσες του συγγραφικού του ταλέντου: ο πεζογράφος δημιουργεί στη συμβολή του δοκιμιογράφου και του σεναριογράφου. Η αφήγηση ξετυλίγεται με τη μορφή εικόνων μπροστά στα μάτια του αναγνώστη σαν τις σεκάνς μιας κινηματογραφικής ταινίας, όμως την ίδια στιγμή ένας λόγος στιβαρός, διεισδυτικός διαπερνά το πανί και οδηγεί πίσω από την εικόνα, την αναλύει, την ανατέμνει, στοχάζεται πάνω σε κάθε ένα από τα συστατικά της. Ο Πάουλς γράφει πέρα από την αθωότητα, είναι ένας συγγραφέας της απόλυτης αυτοσυνειδησίας.

Η γλώσσα του είναι αυστηρή και συγχρόνως μπαρόκ, τα αφηγηματικά της κύτταρα πολλαπλασιάζονται με τον τρόπο ενός καρκινικού όγκου, για να οδηγηθούν προς το τέλος του μυθιστορήματος σε μια διαστροφική και την ίδια στιγμή ιλαρή υπερβολή. Γιατί από το μυθιστόρημα δεν λείπει το χιούμορ, σκοτεινό, σαρκαστικό ίσως, ευφάνταστο ωστόσο και εντέλει ευφρόσυνο, που δημιουργεί ενίοτε σκηνές ανυπέρβλητης κωμικότητας. Μ’ αυτή την έννοια ο ρυθμός του μυθιστορήματος είναι ο ρυθμός της τζαζ· αν και απόλυτα προμελετημένος, ακολουθεί τη δομή ενός τζαζιστικού αυτοσχεδιασμού, με παραλλαγές σ’ ένα θέμα αλλά και αναπτύξεις επιμέρους θεματικών για να καταλήξει σε μια εκστατική υπερβολή που οδηγεί μορφή και περιεχόμενο στα έσχατα όριά τους.

Κύρια επιρροή του Πάουλς στο Παρελθόν είναι ο Προυστ· αναπαράγει το μακροπερίοδο λόγο του, την περίφημη αρχιτεκτονική της φράσης του, όπου βρίθουν παρεκβάσεις, επαναλήψεις, στοχασμός. Δεν λείπουν όμως και οι αντίλαλοι άλλων φωνών, άλλων συγγραφέων: από τον Σταντάλ του Περί έρωτος και τον Φλωμπέρ με την επιμονή του στις τετριμμένες λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής μέχρι τον Ναμπόκοφ του ερωτικού παραληρήματος και των ψυχαναγκαστικών εμμονών, περνώντας από το Κουτσό του επίσης αργεντίνου Χούλιο Κορτάσαρ, που επίσης εστιάζει στον έρωτα και τον ερωτισμό, συνδέοντάς τον όπως και ο Πάουλς με τη θεματική της ταυτότητας και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ωστόσο Το παρελθόν είναι κάτι πολύ περισσότερο από το άθροισμα των φωνών άλλων συγγραφέων που αναδύονται μέσα από τις σελίδες του, ο Πάουλς δεν μιμείται, ούτε καν δημιουργικά, άλλους συγγραφείς, στην πραγματικότητα στοχάζεται πάνω στη λογοτεχνία, τη σχολιάζει την ίδια στιγμή που τη γράφει. Και ταυτόχρονα καταφέρνει να δημιουργήσει το δικό του, απόλυτα αναγνωρίσιμο λογοτεχνικό ύφος, σήμα κατατεθέν κάθε σπουδαίου συγγραφέα.

  • Το Παρελθόν κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πάπυρος
Advertisements

2 Σχόλια

  1. Δεν το έχω διαβάσει το βιβλίο αλλά πληροφοριακά αναφέρω ότι γυρίστηκε ταινία από τον Έκτορ Μπαμπένκο (Χαμίνι του Σάο Πάολο, Το φιλί της γυναίκας αράχνης) με τίτλο ΜΗ ΜΕ ΞΕΧΝΑΣ (EL PASADO).

    Σαν ταινία, προσωπικά πιστεύω ότι δεν έλεγε πάρα πολλά, έτσι και αλλιώς ο σκηνοθέτης έχει ξεκουτιάνει ελαφρώς εδώ και χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά κατι κακό για το μυθιστόρημα. Ο Φελίνι άλλωστε είχε γράψει ότι από ένα καλό μυθιστόρημα είναι αδύνατον να φτιαχτεί μια μεγάλη ταινία και το αντίστροφο.

  2. Και πολύ γοητευτικός μάλιστα!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: