Στοιχεία για τη δεκαετία του’80

O Βασίλης Βαμβακάς κι ο Παναγής Παναγιωτόπουλος, επιμελητές του λεξικού «Η Ελλάδα στη δεκαετία του’ 80» , με αφορμή την έκδοση του λεξικού, μας μιλούν για την ενδιαφέρουσα και αντιφατική εκείνη περίοδο, προτείνουν ερμηνευτικά σχήματα και την αξιολογούν:

  • Ποιες είναι οι αξονικές έννοιες της εισαγωγής του λεξικού –πολιτικά, κοινωνικά, πολιτισμικά. Με άλλα λόγια ποιες είναι οι ετικέτες, το απόσταγμα της δεκαετίας;

Στην εισαγωγή μας προσπαθούμε να βοηθήσουμε τον αναγνώστη να αποκτήσει μια εποπτική εικόνα της περιόδου και των διαφόρων τομέων της κοινωνικής εμπειρίας που αποτυπώνονται στα λήμματα. Ταυτόχρονα  προσπαθούμε να οργανώσουμε τους όρους μιας ευρύτερης συζήτησης για την Ελλάδα στη δεύτερη φάση της Μεταπολίτευσης στα τρία μεγάλα πεδία με τα οποία καταπιάνεται το έργο. Η εισαγωγή προσπαθεί να δώσει μια έννοια κλειδί για κάθε ένα από αυτά τα πεδία, αν και βεβαίως γύρω από το κλειδί αυτό αναπτύσσονται αποκλίσεις και αντιφατικές δυνάμεις και έτσι ενώ η συγκεκριμένη έννοια μπορεί να ξεκλειδώνει ερμηνευτικά το κάθε πεδίο αυτό δεν σημαίνει ότι το εξαντλεί. Για την πολιτική, η εμπειρική και συγκριτική έρευνα μας οδήγησε στην σημασία των επιβιώσεων του παρελθόντος και εν τέλει στην κυριαρχία του αρχαϊσμού. Ενός ανακαινισμένου αρχαϊσμού καλύτερα. Στο κοινωνικό πεδίο, τόσο σε επίπεδο θεσμών και πρακτικών καταλήξαμε ότι η έννοια του εκσυγχρονισμού είναι κυρίαρχη (τόσο παράλληλα όσο και ερήμην των πολιτικών διεργασιών). Η μικροκοινωνιολογία της καθημερινότητας όπως αυτή μεταβλήθηκε αποφασιστικά τη δεκαετία του ’80 μας οδήγησε εκεί. Στο πολιτισμικό πεδίο πέρα από το γεγονός ότι διαπιστώσαμε την διείσδυση του πολιτιστικού παράγοντα σε όλες τις πτυχές της δημόσιας και ιδιωτικής σφαίρας στραφήκαμε στην έννοια του πλουραλισμού η οποία αποδίδει την πρωτόγνωρη απελευθέρωση των ατομικών επιλογών και την ανάπτυξη νέων ταυτοτήτων εκείνα τα χρόνια.

  • Πώς διαρθρώνεται το ετερόκλιτο υλικό σας; Ποια είναι τα κριτήρια για την επιλογή και την έκταση (Αντιπροσωπευτικότητα και λειτουργικότητα):

Στην πραγματικότητα κάθε υλικό που δεν προκύπτει από ένα συγκροτημένο αρχείο (όπως είναι π.χ. ένα δημοτολόγιο) είναι ετερόκλιτο. Και η πρόκληση για τον ερευνητή είναι να φτιάξει όρους ανάγνωσης του εμπειρικού υλικού, να το καταστήσει ουσιαστικά αρχείο. Ένα ανοικτό αρχείο όμως, που δεν θα γεννά αποκλεισμούς αλλά θα οριοθετεί περιοχές. Ούτως η άλλως η εποχή που μελετήσαμε είναι η εποχή του ετερόκλιτου, η εποχή όπου επιβεβαιώνεται η κοινωνική ενοποίηση και ταυτόχρονα ξεκινούν οι διαδικασίες συμβολικού και πολιτισμικού κατακερματισμού και αυτό το στοιχείο έπρεπε να «αρχειοθετηθεί» κατά έναν τρόπο.  Έτσι τα πολλαπλά πεδία της κοινωνικής εμπειρίας έπρεπε να πειθαρχηθούν και να ιεραρχηθούν σύμφωνα με έναν  εύληπτο κανόνα και χωρίς καμία προσδοκία εξάντλησης του γνωστικού αυτού αντικειμένου. Αποφασίσαμε να καταγράψουμε και να αποδώσουμε κριτικά α. τα μείζονα πολιτικά φαινόμενα και πρόσωπα της εποχής, β. όλα τα μαζικά φαινόμενα (από τις δημοφιλείς εκπομπές μέχρι τις μεγάλες συναυλίες) και εν γένει τις νέες τελετουργίες του πλήθους (όπως οι πανηγυρισμοί αθλητικών γεγονότων), γ. τις μορφές εκείνες που γεννιόντουσαν στο περιβάλλον της δεκαετίας αλλά έμελλε να κυριαρχήσουν στο μέλλον και δ. τις συντηρητικές επιβιώσεις εκείνες που αποκάλυπταν αντιστάσεις στον εκσυγχρονισμό, εμμονές στη «παράδοση» και ορισμένες εξ αυτών ενεργοποιήθηκαν έντονα τις επόμενες δεκαετίες.

  • Υπάρχει πρόσημο σε μια δεκαετία, η οποία τελευταία θεωρείται υπεύθυνη για όλα τα δεινά μας;

Η δεκαετία αυτή θεωρείται υπεύθυνη για τα δεινά μας από συγκεκριμένους συντηρητικούς κύκλους. Υπάρχει κάτι που ενοχλεί με την δεκαετία του ’80 ορισμένους πολικούς χώρους και είναι κάπως δικαιολογημένο: είναι η πρώτη φορά που η ελληνική δεξιά απώλεσε την εξουσία και τον έλεγχο του κράτους και αυτό έχει φτιάξει ένα είδος πολιτισμικού τραύματος. Όμως εμείς δεν θα θέλαμε να μπούμε σε μια συζήτηση του πότε ή ποια είναι η πηγή του κακού (και αν μπαίναμε θα προτάσσαμε μάλλον την τελευταία πενταετία και αργότερα θα έφτανε και η σειρά της δεκαετίας του ‘80). Εμείς πιστεύουμε ότι οι κοινωνικές επιστήμες έχουν και στην Ελλάδα την ωριμότητα να στέκονται κριτικά απέναντι σε όλα τα αντικείμενα τους, να μην στρατεύονται σε προκαθορισμένα ιδεολογικά σχήματα, να μην δικαιώνουν και να μην καταδικάζουν. Νομίζω ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την μελέτη του πρόσφατου παρελθόντος μιας κοινωνίας είναι η νοσταλγία και η δαιμονοποίηση. Και πιστέψτε μας κανείς από τους συντάκτες που συνεργάστηκαν δεν θα μπορούσε να πέσει σε αυτές τις παγίδες. Μάλιστα, θα λέγαμε τώρα που φτάσαμε στο τέλος, ότι η ανάγκη να βγούμε ως επιστήμονες από τις εύκολες αξιολογικές κρίσεις ήταν αυτό που δελέασε όλους τους λημματογράφους να συμμετάσχουν στο εγχείρημα.

Η δεκαετία του ‘80 είναι πάνω απ’ όλα πιο σύνθετη και πιο πλούσια από αυτό που μας λέει η μνήμη μας. Είναι επίσης μια δεκαετία που συνεχίζει με απροσδόκητο τρόπο στοιχεία του μεταπολεμικού παρελθόντος και ταυτόχρονα καινοτομεί σε περιοχές που η βιωματική ανάμνηση δεν μπορεί να καταγράψει. Ήταν μια περίοδος εύπλαστη, εκδημοκρατισμού και κρατισμού και υπερπολιτικοποίησης από τη μια. Από την άλλη ήταν μια εποχή εξατομίκευσης, γέννησης νέων, αυτόνομων από την πολιτική στράτευση, ταυτοτήτων, εξοικείωσης με τον καταναλωτικό τρόπο συγκρότησης του εαυτού και συνάμα μια περίοδος ανοχής στην τρομοκρατική βία, ιδεολογικής αποστέωσης.

  • Αγαπημένα/πιο προκλητικά λήμματα, δικά σας ή άλλων;

Η ερώτηση δεν απαντιέται εύκολα. Το πιο προκλητικό και αγαπημένο για εμάς αποτέλεσμα είναι ότι βρίσκονται για πρώτη ίσως φορά σε ένα επιστημονικό βιβλίο μαζί, και πολύ κοντά ως αντικείμενα και πρόσωπα μελέτης ο Αβέρωφ, ο Αγγελόπουλος και ο Αναστόπουλος. Εξ άλλου τα λήμματα συνδέονται και συσχετίζονται μεταξύ τους, φτιάχνοντας ενδιαφέρουσες αλυσίδες και θεματικές ενότητες. Παραδειγματικά θα σας προτείνουμε μια απ’ αυτές που βρίσκεται κάτω από την θεματική «Πολιτισμικό κεφάλαιο»: Αγγελόπουλος, Αρωγή και ευδοκίμηση, Αυριανή, Γκουρού, Δέστε, ΔΗΠΕΘΕ, Δρομέας, Θεατρική παραγωγή, Καραμανλής, Καταγγελία, Κιτς, ΚΚΕ εσωτερικού, Κλικ, Λαϊκισμός, Μεταμοντερνισμός, Μονοτονικό, Ξανθούλης, Παλιννοστούντες, πανελλήνιες εξετάσεις,  πολιτιστικά κέντρα, Ρήγας Φεραίος, Σκυλάδικα, Τέταρτο, Υπόθεση Νάσιουτζικ, Φανέλα με το 9, Χατζιδάκις, Ωδεία.

  • Ημερομηνίες, τιμή, σελίδες, εκδότης; Εκδηλώσεις που συνοδεύουν την έκδοση;

Ήδη έχουν ξεκινήσει η πρώτη εκδήλωση που διοργανώνεται με αφορμή την έκδοση του λεξικού: το τριήμερο αφιέρωμα στον ελληνικό κινηματογράφο του ’80 στην ταινιοθήκη της Ελλάδος (6-8 Ιουνίου). Χθες έγινε στο ινστιτούτο Γκαίτε η κεντρική παρουσίαση του βιβλίου με ομιλητές του Γιάννη Βούλγαρη, Ιωάννα Λαλιώτη, Γιώργο Τζιρτζιλάκη. Θα ακολουθήσουν και άλλες εκδηλώσεις το φθινόπωρο, εντός και εκτός Αθηνών. Η έκδοση του βιβλίου έγινε από την εκδοτική πρωτοβουλία το Πέρασμα, ένα νέο εκδοτικό οίκο που κατανόησε πλήρως το εγχείρημα, μας φιλοξένησε ιδιαίτερα ζεστά και αποφάσισε να κάνει μια σημαντική επένδυση εκδίδοντας ένα βιβλίο 800 σελίδων και διαθέτοντάς το σε μια τιμή που δεν υπερβαίνει τα 50 ευρώ.

Advertisements

14 Σχόλια

  1. Αυτή η συνέντευξη είναι ιδιαίτερα κατατοπιστική. Με βοήθησε καταλυτικά να αποφασίσω να ΜΗΝ αγοράσω το εν λόγω λεξικό.

  2. Δεν πειράζει Φρειδερίκε, κάνεις και οικονομία τώρα που η Ελλάδα περνάει δύσκολες ώρες. Κόψε από ‘δω, κόψε από ΄κει κάπως θα τη βγάλουμε.

  3. Δεν είναι θέμα οικονομίας, είναι θέμα ότι οι δημιουργοί του συγκεκριμένου βιβλίου θέλουν να περάσουν μια συγκεκριμένη ατζέντα για εκείνη την περίοδο.

    Οικονομία κάνω όταν δεν αγοράζω πραγματικά αχρείαστα πράγματα, όπως π.χ. μεταφράσεις του ΕΚΕΜΕΛ.

  4. Φασούλι όμως, το φασούλι γεμίζει το σακούλι, είτε με τον ένα, είτε με τον άλλον τρόπο. Πάλι κερδισμένος είσαι, έρχεται και καλοκαιράκι, μάζεψε κανά ευρώ για διακοπές, δεν είναι η κατάλληλη εποχή για βιβλία άλλωστε.

    • Τα βιβλία είναι το χόμπυ μου, αλλά μόνο τα καλά. Έτσι δεν θα αγόραζα μια μετάφραση του ΕΚΕΜΕΛ ή ένα βιβλίο που δοξολογεί ανθρώπους όπως το δολοφόνο της χώρας που δημιούργησε τη συμμορία ΠΑΣΟΚ. Διότι τo ΠΑΣΟΚ ουδέποτε υπήρξε Κόμμα, άσε πιά Κίνημα, μηδέ διέθετε ιδεολογία. Ηταν και παραμένει ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ κατάληψης ΕΞΟΥΣΙΑΣ και λαφυραγώγησης του Κράτους που δίδαξε στον ελληνικό λαό να θέλει δύο πράγματα

      1) Να μη του μιεώσεις τα «κεκτημένα», δηλαδή ΜΙΣΘΟΥΣ από κλεμένα ή από δανεικά και
      2) Να ΜΗ πληρώνει φόρους

      Για να μην πω πως η δεκαετία του 80 ήταν η εποχή που αναδείχτηκαν πολιτικοί τύπου Τσοχατζόπουλου, ο sans culotte et sans souliers γιός φτωχών εργατών που ως κοινός νεόπλουτος έκανε γάμο στο Georges V.

      Φυσικά για όλα αυτά, η απάντηση των δημιουργών του συγκεκριμένου πονήματος στη συνέντευξη που παραθέτει το νεοκομμουνιστικό Φελέκι είναι άλλα νταλλα της Παρασκευής το γάλα. Κάποτε όμως η πραγματική ιστορία αυτού του τόπου θα λεχθεί.

      • @Φρειδερίκ.:
        Μιας και δε φαίνεται, Γενναίε μου, να σας πολυαφορά η απήχηση και -φυσικά πολύ περισσότερο- η αποδοχή των απόψεών σας από το αμόρφωτο πόπολο, αυτό που έλκει την «θλιβερή» -για σας- αισθητική του καταγωγή από «Το έγκλημα των 80ς», δε μας προσφέρετετε και ημών των παρεπιδημούντων στα χαμηλά έμπεδα της αμορφωσιάς -και «μας τρώει τ’ αγιάζι»-, τις εντυπώσεις σας, από τα Ολύμπεια ύψη της δικής σας μορφωτικής αυτάρκειας, μια ερμηνεία, μια απάντηση, στο :

        «-Πώς, αλήθεια, τα καταφέρνετε με την δική σας Μοναξιά, «υπερβαίνοντάς την, όχι με μια αναμενόμενη αποδοχή του Τραγικού, αλλά παροξύνοντάς την, με μια θαρραλέα προσχώρηση στον Κωμικό εαυτό»;

  5. Ο δολοφόνος της χώρας δεν διέφθειρε απλά έναν ολόκληρο λαό. Διέλυσε το πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης με τη σκανδαλώδη αναθεώρηση του Συντάγματος, το οποίο από Δημοκρατικό μετατράπηκε σε ένα κείμενο που πάνω-κατω μπορεί να αποδοθεί ως «Ανδρέα ζεις εσύ μας οδηγείς».

    Έτσι λοιπόν, ο μαστροπός Ανδρέας Παπανδρέου διέλυσε τη χώρα σε δύο επίπεδα:
    1) Στο ΑΤΟΜΙΚΟ επίπεδο απαξιώνοντας έννοιες όπως ΑΓΩΓΗ και διαλύοντας τη ΠΑΙΔΕΙΑ και
    2) Στο ΕΘΝΙΚΟ επίπεδο δημιουργώντας ένα Πολιτικό Σύστημα που δεν διεθετε checks and balances ώστε να ΦΟΒΑΤΑΙ ο ΓΙΑΝΝΗΣ το ΘΕΡΙΟ και το ΘΕΡΙΟ τον ΓΙΑΝΝΗ

    Αυτή είναι η κατάντια που μας κληροδότησαν τα 80ς.

  6. Βιβλιοφάγε Φρειδερίκε, που τη βιβλιοθήκη σου στολίζουν μόνο Penguin, πες μου σε παρακαλώ πού μπορώ να βρω μια «μετάφραση ΕΚΕΜΕΛ».
    (Μετά από δεκάδες σχόλια, μάλλον δεν έχεις καταλάβει ότι δεν είναι εκδοτικός οίκος, αλλά σχολή.)

    • Και ποιος σου είπε, πράσινε μουτζαχεντιν της κακιάς ώρας πως τη βιβλιοθήκη μου κοσμούν μόνο βιβλία της Penguin; Στη βιασύνη σου να απαντήσεις με ΑΥΘΑΔΕΙΑ, ως άξιο προιον της κατάντιας που μας κληροδότησαν τα 80ς, γράφεις άρες μάρες κουκουνάρες.

  7. «[…] Κάποτε όμως η πραγματική ιστορία αυτού του τόπου θα λεχθεί.» Φρειδερίκε, προσκυνώ! Είσαι θεός. Μόνο που η «ιστορία» δεν είναι μία. Είναι πολλές. Εσύ ως φιλελεύθερος θα έπρεπε να το γνωρίζεις και να μη χρησιμοποιείς κομμουνιστικού τύπου επιχειρήματα.

    • Οι νεοκομμουνιστές του Φελεκίου, σε grande crise hystérique με συμπτώματα όπως τα περιέγραψε ο Jean-Martin Charcot, θα μας μιλήσουν τώρα και για φιλελεύθερη αντίληψη των πραγμάτων.

      Η Ayn Rand-για να μαθαίνετε φελεκισμένοι μαθητές του Μαρξ- είχε ορίσει το Objectivism με βάση το οποίο human knowledge and values are objective: they are not created by the thoughts one has, but are determined by the nature of reality, to be discovered by man’s mind. Reality exists independent of consciousness and one’s own perception.

      Θα μπορούσα να γράψω και άλλα, αλλά καλύτερα άνοιξε κανένα βιβλίο.

      Το Φελέκι είναι living proof του εγκλήματος που διέπραξε ο Δολοφόνος της Χώρας εναντίον της Παιδείας.

      • Πάλι στις υστερίες το ρίχνεις. Αλλά επιμένω είσαι θεός γιατί ψάχνεις και τη σχετική βιβλιογραφία. Είναι πραγματικά κέρδος για το Φελέκι που ενεργοποιεί τους αναγνώστες του να ψάξουν στη βιβλιοθήκη τους και να αναστοχαστούν. Μας γεμίζει ειλικρινά απέραντη ικανοποίηση. Να ‘σαι καλά Φρειδερίκε.

  8. Άνοιξε και τα δικά μου μάτια, εκτός από των ιστολόγων του Φελεκιού. Μίλησε μου για τις αγγλικές μεταφράσεις του Ντοστογέφσκι, παράθεσε ένα ολόκληρο βιβλίο του Χάγεκ, δώσε μου ένα λόγο να νοσταλγώ τη δεκαετία του 1970, πες μου πού πρακτορεύονται τα βιβλία του ΕΚΕΜΕΛ, πες μας την πραγματικά ιστορία του τόπου. Άνοιξε τα χαρτιά σου, μπρος, τι περιμένεις;

    • Και να σου παραθέσω βιβλία και αναφορές, ΑΙΣΧΡΕ και ΑΥΘΑΔΗ πρασινοφρουρέ, ιδιαίτερα της φιλελεύθερης βιβλιογραφίας, ουδέν θα κατανοήσεις. Διότι η εμπέδωση της Ελευθερίας ( Liberty και όχι το looser in content Freedom) προυποθέτει την παρουσία μόρφωσης και αισθητικής, πράγματα που δεν διαθέτει ο άτυχος Ελληνικός Λαός. Το μόνο που τούμαθε ο ΦΟΝΙΑΣ της Ελλάδας Ανδρέας Παπανδρέου στην χώρα απάτη που έστησε, ήταν «μπαίνω στο χωράφι του γείτονα το «κάνω καλοκαιρινό» και λογαριασμό ΔΕΝ δίνω». ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ και ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ της ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ, αυτές είναι οι έννοιες που έχετε ανάγκη εσύ και οι όμοιοι σου κάποτε να μάθετε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: