Με αφορμή το «λόμπι της μνήμης» των Αρμενίων

Γράφει η Ρένα Χόπλαρου.

Η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα που αναγνώρισε με νόμο τη γενοκτονία των Αρμενίων το 2001 και στη συνέχεια το 2006 ποινικοποίησε την αμφισβήτησή της. Πριν από λίγες μέρες ακολούθησαν οι ΗΠΑ και η Σουηδία αναγνωρίζοντας τα γεγονότα του 1915 ως γενοκτονία. Το παράδειγμα του αρμενικού ζητήματος αποτελεί ένα μικρό μόνο κομμάτι του φαινομένου των λεγόμενων «νόμων της μνήμης», που τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει πάρει γιγαντιαίες διαστάσεις. Στην Κύπρο, κακώς απομονώσαμε τη συγκεκριμένη εξέλιξη από αυτό το πλαίσιο ανάλυσης και το περιγράψαμε ως «χαστούκι στην Τουρκία». Ήδη από το 1990 ο γαλλικός νόμος Gayssot ποινικοποίησε την άρνηση των αποφάσεων του δικαστηρίου της Νυρεμβέργης. Η άρνηση του Ολοκαυτώματος θεωρείται έγκλημα σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Αυστρία, Λιθουανία, Σλοβενία και Τσεχία). Το 2001, στη Γαλλία πάλι, ο νόμος Taubira χαρακτηρίζει το δουλεμπόριο και τα σκλαβοπάζαρα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και με ειδική διάταξη εφιστά την προσοχή της σχολικής ιστορίας και της ιστορικής έρευνας στη μνημόνευση του φαινομένου. Το 2006, το Συμβούλιο της Ευρώπης με ένα σχετικό μνημόνιο εξίσωσε τα εγκλήματα του κομουνισμού με αυτά του φασισμού και εξέφρασε «τη συμπάθεια, την κατανόηση και την αναγνώριση για τα θύματα αυτών των εγκλημάτων».

Πού είναι λοιπόν το πρόβλημα εάν το Συμβούλιο της Ευρώπης ή οποιοσδήποτε άλλος εθνικός, κοινοτικός ή διεθνής φορέας αποφαίνεται για ιστορικά ζητήματα; Η αναγνώριση της θυσίας ή της αδικίας, δεν είναι το πρώτο βήμα για να επουλωθούν οι τραυματικές μνήμες των θυμάτων; Όσοι εξάλλου κλείνουν τα μάτια και σιωπούν μπροστά στις εθνοκαθάρσεις και στις γενοκτονίες, δεν είναι σαν να καταδικάζουν τα θύματα για δεύτερη φορά; Τι πιο σωστό από την ψήφιση ενός νόμου που αποδίδει σε ένα έγκλημα το χαρακτηρισμό που του αξίζει ηθικά; Εξάλλου, οι νομοθέτες που αποφασίζουν ότι πρέπει να τιμωρείται η διαστρεβλωμένη ερμηνεία ή οι αποσιωπήσεις της Ιστορίας, δεν δρουν κατά κάποιο τρόπο και αποτρεπτικά για τους πιθανούς επίδοξους θύτες;

Κι όμως, υπάρχει πρόβλημα. Τα πράγματα δεν είναι απλά, ούτε και τόσο αθώα. Οι «νόμοι της μνήμης» στηρίζονται στη διαπλεκόμενη σχέση πολιτικής – Ιστορίας. Οι διάφοροι νόμοι που προτείνουν οι πολιτικές ελίτ δεν έρχονται ουρανοκατέβατοι. Εξαρτώνται από τις πολιτικές συγκυρίες και το συσχετισμό δυνάμεων. Δεν είναι τυχαίο ότι η Γαλλία θυμήθηκε το αρμενικό όταν εντατικοποιήθηκαν οι συνομιλίες για την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολιτική της μνήμης προωθείται από τα διάφορα «λόμπι της μνήμης» κι είναι πράγματι ελάχιστοι οι πολιτικοί που έχουν το σθένος να αντισταθούν όταν υπάρχει μεγάλο πολιτικό κόστος. Δεν έχει σημασία αν κάποιες φορές οι νόμοι είναι με το μέρος «μας» γιατί πολεμούν το ρατσισμό και τα ταμπού της Ιστορίας. Η ελευθερία της ιστορικής έρευνας και ο καθορισμός της συλλογικής μνήμης, δηλαδή τι θα θυμόμαστε και πώς θα το θυμόμαστε, δεν είναι δουλειά των πολιτικών. Δεν είναι η συλλογική μνήμη των λόμπι που πρέπει να καθορίζει την ιστορική έρευνα, αλλά η ιστορική έρευνα τη συλλογική μνήμη. Η ιστορική γνώση εξάλλου δεν κερδίζεται με πολιτικές ψήφους. Δεν είναι δυνατόν οι πολιτικοί να διαμορφώνουν την ιστορική ατζέντα, να υποδεικνύουν τι είναι σωστό και τι λάθος ή να υποτάσσουν την Ιστορία στα καπρίτσια των λόμπι.

Το καλύτερο ανάχωμα απέναντι στις διαστρεβλώσεις της Ιστορίας είναι άλλωστε η ίδια η ιστορική έρευνα. Είναι το επιστημονικό έργο του ιστορικού που μπορεί να σταματήσει όσους ψεύδονται για το παρελθόν και τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν και όχι οι ποινικές κυρώσεις των νομοθετών. Χαστούκι λοιπόν έφαγε η ελευθερία και η αξία της ιστορικής έρευνας. Όχι η Τουρκία.
Το κυπριακό λόμπι της εθνικόφρονης Δεξιάς (μακαριακής και αντιμακαριακής) έδειξε ώς τώρα δύο φορές τα δόντια του. Ζήτησε την επανεξέταση του περιεχομένου του βιβλίου Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου το 2002 γιατί είχε «μια προσέγγιση για το Κυπριακό που είναι διαφορετική από εκείνη που μέχρι τώρα είχαν τα ελληνικά βιβλία» (υπουργός Παιδείας Ουράνιος Ιωαννίδης, Ελευθεροτυπία, 29/04/2002). Δεν ήταν επίσης αμελητέος ο ρόλος του στην πρόσφατη περίπτωση του βιβλίου Ιστορίας της Στ΄ Δημοτικού.

Αναδημοσίευση από τον Πολίτη της Κύπρου (21/3).

Advertisements

3 Σχόλια

  1. μπράβο Ρένα, πολύ εύστοχες επισημάνσεις!

  2. Σε ευχαριστώ. Σε αυτά βλέπω (ευτυχώς) δεν είσαι με την παλιοημερολογίτικη αριστερά :) Θα σε πάρω τηλ. να τα πούμε το Πάσχα.

  3. χα, χα, με τσιγκλάς αλλά δεν πειράζει, εγώ ως μαρξιστής-λενινιστής είμαι ανώτερος άνθρωπος και υπεράνω κοκορομαχιών μεταξύ «παλαιοημερολογιτών» και «νεοταξιτών» αριστερών :P
    άσε που η ιδέα της «επίσημης» και πολιτικώς ορθής ιστορίας είναι μάλλον νεοταξίτικης προέλευσης, και απλώς την εκμεταλλεύονται και τη χρησιμοποιούν επιλεκτικά οι ποικιλόχρωμοι αριστεροεθνικιστές… όπως καλή ώρα με το αρμενικό
    ευχαρίστως να τα πούμε το Πάσχα, στείλτε μήνυμα στο μέιλ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: