«Δεν γεννιέσαι γυναίκα αλλά γίνεσαι»

Γράφει η Ρένα Χόπλαρου.

Αναδημοσίευση από τον Πολίτη της Κύπρου (7/3).

Η κλασική πια διατύπωση της Σιμόν ντε Μποβουάρ «δεν γεννιέσαι γυναίκα αλλά γίνεσαι», άνοιξε το δρόμο για την εισαγωγή της ιδέας της κοινωνικής κατασκευής της έμφυλης ταυτότητας καθώς και της διάκρισης βιολογικού φύλου/κοινωνικού φύλου. Η συγκεκριμένη θέση αρνείται να ερμηνεύσει την έμφυλη διάσταση της ταυτότητας στην πολυπλοκότητά της προσφεύγοντας σε «αυτονόητες» φυσικές αιτίες και βιολογικές διαφορές. Υποστηρίζει ότι η κυρίαρχη ρητορική που ανάγει τη βιολογία ως το πεπρωμένο των γυναικών είναι ένα ιστορικά προσδιορισμένο πεδίο εμπέδωσης της αντρικής κυριαρχίας πάνω στις γυναίκες. Το ίδιο, βεβαίως, ισχύει και για άλλες ομάδες ανθρώπων που τυγχάνουν διάκρισης.

Για τη φεμινιστική θεώρηση, το φύλο αποτελεί προϊόν διαδικασιών κοινωνικής κατασκευής, οι οποίες διαφέρουν ανάλογα με τα πολιτισμικά και ιστορικά συγκείμενα. Όσα θεωρούμε «δεδομένα», τα «φυσικά» και τα «αυτονόητα», σε όλα τα πεδία της ζωής μας αμφισβητούνται. Ο φεμινισμός επιχειρεί με δυναμισμό να «προβληματοποιήσει», να «αποφυσικοποιήσει» και να πολιτικοποιήσει τις «κανονικότητές» μας. Δηλαδή, αναδεικνύει ως προβληματικούς τους αυστηρά προσδιορισμένους ρόλους που θέλουν τη γυναίκα να συμπεριφέρεται με ένα συγκεκριμένο τρόπο στην οικογένεια, στην ερωτική της ζωή, στην πολιτική, στην επιστήμη… σε όλες τελοσπάντων τις ιδιωτικές και δημόσιες σφαίρες της ζωής της.

Πολύ συχνά, σε επίσημες αλλά και καθημερινές συζητήσεις, ακούγεται το επιχείρημα ότι δεν μπορούμε να αγνοούμε τη βιολογική/φυσική διαφορά όταν συζητάμε για τα δύο φύλα. Φράσεις όπως «η φύση της γυναίκας είναι…» ή «Η γυναίκα είναι σωματικά πιο αδύνατη από τον άντρα, για αυτό …», είναι ευρέως διαδεδομένες. Επειδή περνάω τη μισή μέρα της ζωής ως εκπαιδευτικός σε σχολικά περιβάλλοντα, αναφέρω ακόμη λίγα παραδείγματα που έχω κατά καιρούς ακούσει ή παρατηρήσει στα σχολεία όπου έχω εργαστεί «Τα κορίτσια είναι χειρότερες από τα αγόρια στα μαθηματικά», «Τα κορίτσια είναι πιο ύπουλα από τα αγόρια, η γυναικεία φύση βλέπετε…», «Το γήπεδο είναι για τα αγόρια που παίζουν ποδόσφαιρο». Η επίκληση της βιολογίας ή της φύσης γίνεται ακόμη κι από προοδευτικά άτομα τα οποία ξεκινούν με πολιτικά ορθές προτάσεις περί ισότητας των δύο φύλων και στη συνέχεια δυσκολεύονται να φτάσουν τη σκέψη τους μέχρι το τέρμα. Δυσκολεύονται, δηλαδή, να αποδεχτούν πλήρως ότι το φύλο είναι απόρροια διαδικασιών εκμάθησης στα πλαίσια κοινωνικών θεσμών και πολιτιστικών πρακτικών.

Αλλά, η όλη συζήτηση έχει άλλο ένα πολύ ενδιαφέρον χαρακτηριστικό. Εάν αποδεχτούμε ότι οι συνθήκες του φύλου είναι εγγενείς, εδραιωμένες σε μια φυσική τάξη πραγμάτων, είναι μάταιο να παλέψει κανείς για να τις αλλάξει. Γι΄ αυτό το λόγο, η βιολογική επίκληση έχει κάτι το βαθιά συντηρητικό. Η θεωρητική επινόηση του κοινωνικού φύλου ως αντίδοτου στο βιολογικό ντετερμινισμό δεν ήταν, ούτε είναι σήμερα, ένα απλό ακαδημαϊκό ζήτημα. Σηματοδοτούσε και σηματοδοτεί τον κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα του φεμινιστικού κινήματος που προσπαθεί να ανοίξει τη συζήτηση, να ενημερώσει, να προβληματίσει και να προτείνει πολιτικές που αμφισβητούν παγιωμένες στάσεις και πρακτικές στα ζητήματα του φύλου.

Οι αριθμοί της κυπριακής πραγματικότητας περιγράφουν μια κοινωνία που ούτε δημοκρατική είναι, ούτε δίκαιη: μόνο 2 γυναίκες σε σύνολο 10 υπουργών (μέχρι προχθές είχαμε μόνο μία γυναίκα), 8 γυναίκες σε σύνολο 56 βουλευτών (14%), 2 γυναίκες δήμαρχοι σε σύνολο 38 δήμων (5%), και 21% γυναίκες στην τοπική αυτοδιοίκηση, ελάχιστες γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις σε οποιοδήποτε δημόσιο πόστο. Οι παραπάνω θλιβεροί αριθμοί μάς δείχνουν ότι στην Κύπρο τα στερεότυπα για τα δύο φύλα είναι ακόμη ισχυρά, υπάρχει χαμηλή αντιπροσώπευση των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων και πρόσφατα οι μετρήσεις της Eurostat κατατάσσουν την Κύπρο στην προτελευταία θέση της ΕΕ στο θέμα της διάκρισης στη μισθοδοσία μεταξύ αντρών και γυναικών για την εργασία ίδιας αξίας.

Κλείνω με μια φωτογραφία που με γεμίζει αισιοδοξία και δύναμη: Δείχνει την υπουργό ‘Αμυνας της Ισπανίας και είναι ανοιχτή σε πολλές αναγνώσεις.
*Ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας, Θαπατέρο, διορίζει έγκυο γυναίκα στην κυβέρνησή του, αναιρώντας έτσι την πρακτική που θέλει την εγκυμοσύνη να αποτελεί εμπόδιο στις προσλήψεις και την επαγγελματική ανέλιξη.
*Μία γυναίκα είναι άξια και μπορεί να καταλάβει έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο χώρο όπως είναι το υπουργείο ‘Αμυνας.
*Η κυρίαρχη πρόσληψη της εγκυμοσύνης είναι ότι αποτελεί μια κατάσταση αδυναμίας. Όταν, όμως, βλέπω την έγκυο υπουργό να επιθεωρεί το στράτευμα, απολαμβάνω την ανατροπή των συμβάσεων. Η υποτιθέμενη μειονεξία συνδυάζεται με την εξουσία. Και μήπως η εικόνα της ζωής που δημιουργείται αλλάζει και το νόημα του ελέγχου των όπλων, της δύναμης που μπορεί να αφαιρέσει τη ζωή;

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: