Ποια ιστορία για ποιους πολίτες;

Γράφει η Ρένα Χόπλαρου. Αναδημοσίευση από τον Πολίτη της Κύπρου (14/2)

Χονδρικά μιλώντας, και έχοντας κατά νου την ανάλυση του Kuhn για την εξέλιξη των επιστημονικών παραδειγμάτων, την παρούσα ιστορική στιγμή υπάρχουν δύο ανταγωνιστικά παραδείγματα ιστορικής εκπαίδευσης. Το παραδοσιακό εθνικό παράδειγμα και το νέο παράδειγμα που εξελίσσεται μέσα σε ένα κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο όπου τα έθνη – κράτη προσπαθούν να ολοκληρωθούν μεταεθνικά. Τα δύο αυτά παραδείγματα στοχεύουν σε διαφορετικά είδη πολιτών. Στη συνέχεια παραθέτω επιγραμματικά τις βασικότερες διαφορές των δύο παραδειγμάτων.

Το παραδοσιακό εθνικό παράδειγμα
Το νέο, μεταεθνικό παράδειγμα

Στόχος του μαθήματος της ιστορίας το αγωνιστικό φρόνημα και η διαμόρφωση εθνικής (ελληνικής) ταυτότητας. Η ταυτότητα προσεγγίζεται δυαδικά ως ταυτότητα – ετερότητα, ως «εμείς» και οι «άλλοι».

Στόχος του μαθήματος της ιστορίας ο ιστορικός εγγραμματισμός, οι ιστορικές δεξιότητες και τα ιστορικά περιεχόμενα για την ανάπτυξη ενός κριτικά σκεπτόμενου ενεργού πολίτη. Ανάδειξη των πολυταυτοτήτων σε ένα μεταβαλλόμενο πολυγλωσσικό, πολυπολιτισμικό και πολυεθνικό παγκοσμιοποιούμενο κόσμο.

Η γενική ισχύς των στόχων αναστέλλεται σε περιπτώσεις ειδικών ιστορικών συνθηκών. Όσο υπάρχει ανοιχτό το Κυπριακό (ή το Μακεδονικό ή το Αιγαίο, πάντα υπάρχει ένα ανοιχτό «εθνικό» θέμα) προτιμότερο είναι να μην υπάρξει καμία ουσιαστική αλλαγή. Δέχονται την καινοτομία στη μεθοδολογία της διδασκαλίας ως πολυτροπισμό αλλά όχι ως πολυπρισματικότητα (να μπουν χάρτες, εικόνες, διαγράμματα στα βιβλία αλλά όχι οι διαφορετικές οπτικές για το ίδιο γεγονός).

Τα «εθνικά» θέματα λειτουργούν ως άλλοθι για τον μη εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης και γενικότερα της κοινωνίας μας. Η ιστορία οφείλει να συμβάλλει στη συμφιλίωση με το παρελθόν, να εφοδιάσει τη νέα γενιά με εκείνα τα εργαλεία που θα της επιτρέψουν να κατανοήσει και να προσπεράσει τα ιστορικά αδιέξοδα που της κληροδότησαν.

Εξοικείωση με σημαντικά ιστορικά γεγονότα της νεότερης και της σύγχρονης ελληνικής (ή κυπριακής) ιστορίας. Η έμφαση δίνεται σε μια ελληνοκεντρική ιστορία που αναφέρεται στους μεγάλους εθνικούς σταθμούς και στις εθνικές τραγωδίες.

Κατανόηση σύγχρονου κόσμου. Η έμφαση δεν δίνεται αποκλειστικά στην ιστορία των πολέμων και της πολιτικής. Δεν πρόκειται για μια ιστορία «(his)story» που απλά αφηγείται από την οπτική γωνία του εθνικόφρονα, πολεμιστή αρσενικού. Αίτημα για συμπερίληψη άλλων ιστοριών, λ.χ., της κοινωνικής ιστορίας, της ιστορίας της καθημερινής ζωής, της ιστορίας των γυναικών, της ιστορίας ενός μαχαλά, μιας ακτής ή ακόμη και μιας αρρώστιας, όπως η λέπρα. Όλα τα παραπάνω αποτελούν χρήσιμα παραδείγματα του πώς το τοπικό συνδέεται με το ευρωπαϊκό, με το παγκόσμιο και vice versa.

Αποδοχή υπάρχουσας κατάστασης του ενός εγχειριδίου.
Πολλαπλό εγχειρίδιο, παραγωγή διαδραστικών υλικών, υλικά για projects.

«Χτενισμένη» ιστορία. Επιλογή πηγών που υποστηρίζουν το εθνικό αφήγημα. Οι μύθοι της ιστορίας που υποστηρίζουν την κατασκευή της κοινής εθνικής ταυτότητας και του κοινού εθνικού συλλογικού παρελθόντος ας παραμείνουν ως έχουν. Λ.χ. να διδάσκεται ότι το κρυφό σχολειό έσωσε την ελληνική γλώσσα ακόμη και αν δεν υπάρχει καμία ιστορική πηγή που να αποδεικνύει την ύπαρξή του.

Τεκμηριωμένη ιστορία, με μελέτη πηγών, αρχείων, ντοκουμέντων, εικόνων, γελοιογραφιών. Προβολή διασταυρούμενων οπτικών.

Τα παιδιά είναι πολύ μικρά για να κατανοήσουν την πολυπλοκότητα της ιστορίας. Ας αφήσουμε την πιο «παραμυθένια» διάσταση.

Οι εμπειρικές έρευνες της γνωσιακής, αναπτυξιακής και κοινωνικής ψυχολογίας υποστηρίζουν ακριβώς το αντίθετο: η κριτική σκέψη, η αναλυτική και συνθετική δεξιότητα, η παρατηρητικότητα, η πολυπλοκότητα των γεγονότων, η ενσυναίσθηση δεν έρχονται ως θεϊκές επιφοιτήσεις στα δεκαοχτώ. Καλλιεργούνται από τα πρώτα σχολικά χρόνια.

Advertisements

2 Σχόλια

  1. Ρατσισμός είναι να θεωρούμε κάποια άλλη ομάδα ανθρώπων ως κατώτερη ή ακόμη και άξια περιφρόνησης, λόγω της φυλετικής ή εθνικής τους καταγωγής. Αιτία του ρατσισμού είναι συνήθως ένα μίγμα υπεροψίας και φόβου. Δηλαδή, από τη μια πλευρά αισθανόμαστε ότι η δική μας φυλή είναι ανώτερη – πιο καλλιεργημένη, πιο έξυπνη, πιο πολιτισμένη κτλ. – ενώ από την άλλη αισθανόμαστε ότι η άλλη φυλή με κάποιο τρόπο μας απειλεί: Είτε στρατιωτικά, είτε πολιτιστικά, είτε ακόμη και στο επίπεδο εξεύρεσης εργασίας. Το αποτέλεσμα, μέσα μας, είναι να βλέπουμε μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων με εχθρότητα και προκατάληψη. Ο ρατσισμός ενέχει πάντοτε το στοιχείο της διαστρεβλωμένης όρασης. Στους μεν εαυτούς μας, βλέπουμε μόνο καλά, μόνο αρετές, μόνο μεγαλείο. Αν κατά σύμπτωση προσέξουμε κάποιο ελάττωμα, εύκολα το δικαιολογούμε. Στη δε αντίπαλη φυλή βλέπουμε μόνο πάθη, μόνο πονηριά, μόνο μικρότητα. Αν κατά σύμπτωση προσέξουμε κάποια καλοσύνη, εύκολα την ανάγουμε στην υστεροβουλία. Ο κάθε λαός βρίσκει τα δικά του προσχήματα όταν θέλει να στραφεί προς το ρατσισμό. Η ναζιστική Γερμανία είχε προφασιστεί τη γενετική καθαρότητα. Η Αγγλία της αποικιοκρατίας προφασίστηκε την πολιτιστική ανωτερότητα.

    Εμείς εδώ στην Ελλάδα, όταν έχουμε κρούσματα ρατσισμού, συνήθως αναζητούμε πρόσχημα στην εθνική μας καταγωγή, στην ελληνικότητά μας και στην ένδοξη ιστορία μας. Είναι βέβαια αλήθεια ότι οι αρχαίοι πρόγονοί μας συνεισέφεραν πολλά στoν πανανθρώπινο πολιτισμό, ίσως και περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο λαό της εποχής εκείνης. Το έκαναν όμως αυτό καλλιεργώντας τη δημοκρατία και το σεβασμό προς τον κάθε άνθρωπο, προς το ανθρώπινο πρόσωπο αυτό καθ’ εαυτό. Αν τώρα εμείς – εν ονόματι των αρχαίων – περιφρονούμε κάποιους εκ των συνανθρώπων μας, τότε το μόνο που κάνουμε είναι να φανερώνουμε ότι δεν είμαστε γνήσια τέκνα τους. Αυτό που δεν πρέπει να ξεχνούμε είναι ότι ο κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από την παιδεία που έλαβε και από τον πολιτισμό στον οποίο ανατράφηκε, έχει μέσα του την ίδια φλόγα της ανθρώπινης φύσης που έχουμε κι εμείς: Έχει δηλαδή την ικανότητα να αγαπά, να δημιουργεί, να ζει σε κοινωνία, να σκέπτεται, να χαίρεται, να θαυμάζει. Ίσως σε κάποια εξωτερικά ιδιώματα ή σε κάποιες συνήθειες να διαφέρει από εμάς, αλλά αυτό θα έπρεπε να ξυπνούσε το ενδιαφέρον μας μάλλον – πώς να γνωριστούμε καλύτερα – παρά το φόβο, την κατάκριση, την περιφρόνηση. Η καλύτερη ισορροπία όταν είμαστε αντιμέτωποι με ανθρώπους από άλλες φυλές, είναι να διατηρούμε μια υγιή στάση φιλοξενίας, όπου αποδεχόμαστε τον άλλο γι’ αυτό που είναι, ενώ ταυτόχρονα σεβόμαστε και τον εαυτό μας γι’ αυτό που είναι και γι’ αυτό που έχει. Αν προσέξουμε στον άλλο άνθρωπο, στην άλλη φυλή, κάποια ελαττώματα, ας θυμηθούμε ότι έχουμε και εμείς, αν όχι τα ίδια, τουλάχιστον άλλα εξ’ ίσου σοβαρά ελαττώματα. Αν αντιληφθούμε κάποια προτερήματα, ας μην αφήσουμε τον εαυτό μας να τα διαστρεβλώσει με σκέψεις του τύπου «Μπορεί αυτοί να είναι ευγενικοί αλλά είναι κατά βάθος ψυχροί, ενώ εμείς που όλοι μέρα βριζόμαστε κατά βάθος έχουμε καλή καρδιά». Δηλαδή, αν προσπαθούσαμε λίγο περισσότερο, αν είχαμε την διάθεση να μάθουμε, δε θα μπορούσαμε εμείς να γίνουμε και ευγενικοί και να έχουμε καλή καρδιά; Ο πραγματικά μεγάλος άνθρωπος, ο πραγματικά μεγάλος λαός, είναι αυτός που ξέρει να μαθαίνει από τα προτερήματα των άλλων ενώ ταυτόχρονα διατηρεί αλώβητη τη δική του ταυτότητα.

    Μία υπενθύμιση προς τους «υπερπατριώτες Ελληναράδες»: «Τοσούτον δ’ απολέλοιπεν η πόλις ημών περί τό φρονείν καί λέγειν τούς άλλους ανθρώπους, ώσθ’ οι ταύτης μαθηταί τών άλλων διδάσκαλοι γεγόνασιν, καί τό τών Ελλήνων όνομα πεποίηκεν μηκέτι τού γένους, αλλά τής διανοίας δοκείν είναι, καί μάλλον Έλληνας καλείσθαι τούς τής παιδεύσεως τής ημετέρας ή τούς τής κοινής φύσεως μετέχοντας.» – Ισοκράτης –

    Ξύπνησαν τα φασιστοειδή του Καρατζαφέρη και του Πλεύρη και φωνάζουνε… Θυμήθηκαν ότι υπάρχει και το δημοψήφισμα…μήπως και ψαρέψουν κανένα ψήφο…Μέχρι τώρα που ψήφιζαν και θεσμοθετούσαν όλο αυτό το πλαίσιο με το οποίο ρημάζουν όποιο δημοκρατικό δικαίωμα έχει απομείνει και χρεωκόπησαν οικονομικά την Ελλάδα δε ρώτησαν ποτέ τον πολίτη τι γνώμη έχει…Ουστ υποκριτές… ο Έλληνας που θα ήθελα να γίνω, δεν είναι ξεροκέφαλος, δεν κομπάζει για την ανωτερότητα του, συμπαθεί τους γείτονες του, δεν είναι κομπλεξικός, είναι ευγενικός και δεν φοβάται να βλέπει διαφορετικούς ανθρώπους γύρω του… Πρέπει να επαναπροσδιοριστούμε σαν ώριμα όντα και να πετάξουμε από πάνω μας όσες δυσλειτουργικές για σήμερα πεποιθήσεις μας φόρτωσαν…οι γονείς μας και οι δασκαλοί μας. Με το δικό μας πια μυαλό….Ω ναι μπορούμε… Δεν είμαστε έρμαια της »εκπαίδευσης» που μας έδωσαν….Έχουμε έναν εγκέφαλο όλο δικό μας που απαλλάσσοντάς τον απο τα σκουπίδια…μπορεί να λειτουργήσει χωρίς γνωσιακά σφάλματα !!!!! Χωρίς μετανάστες αυτός ο τόπος τώρα θα ήταν ο τελευταίος τόπος της γης…. Η Ελλάδα αλλάζει δημογραφικά. Αν δεν σας αρέσει περάστε την υπόλοιπη ζωή σας γκρινιάζοντας παπαριές. Ζήτω η ανοιχτή, πολύχρωμη, πολυπολιτισμική Ελλάδα όπου Νιγηριανοί έχουν κρητικά επίθετα και Έλληνες ουκρανικά. Αυτή είναι μια ωραία Ελλάδα να ζεις… οι υπόλοιποι κάντε γκέτο στο Άγιο Όρος !

    Στον Καρά Τζαφέρ οφείλουμε την ανακάλυψη μεγάλων επιστημονικών θεωριών, ορθά αποδεκτών, όπως το πας μη έλλην βάρβαρος, δισβάρβαρος και τρισβάρβαρος και το Η λύση για το σκοπιανό είναι μία: σύνορα κοινά με την Ιρλανδία. Η Μακεδονία είναι ελληνική, όλος ο κόσμος είναι ελληνικός. Έλληνες πείτε όχι και εξοντώστε αυτή τη βρομερή μειονότητα των 6.000.000.000 που θέλει να μας πάρει τον πλανήτη μας . Προτείνων α απελαθούνε όλοι οι μετανάστες απο την Ελλάδα και να απελαθούν καιόλοι οι Έλληνες απο χώρες του εξωτερικού. Να γίνουμε καμιά 20.000.000 στριμωγμένοι, πεινασμένοι και άνεργοι Έλληνες και τότε να δούμε τι καλάφυντάνια είμαστε κι εμείς. Ναι, θα είμαστε μια χαρά, θα τρώμε αρχαίο πνεύμα αθάνατο και θα λύσουμε τα εργασιακά με καθαρόαιμη ελληνική παράδοση.

    Ας το παραδεχτούμε, οι μετανάστες βολεύουν λαθραίοι, εξαθλιωμένοι και περιθωριοποιημένοι για να μπορεί ο κάθε πατριώτης να τους εκμεταλλεύεται στην ανάγκη, να τους απειλεί με απέλαση και να τους προτιμά από τους νόμιμους που θα έχουν παραπάνω απαιτήσεις από ένα κομμάτι ψωμί. Κι οι τελευταίοι θα τα βάλουν κι αυτοί με τους μετανάστες. Όσο για αυτό που ακούγεται περί ιθαγένειας και υπηκοότητας ας διευκρινήσουμε πως – Ιθαγένεια είναι ο δημοσίου δικαίου δεσμός ενός ατόμου προς την πολιτεία στο λαό της οποίας αυτός ανήκει. Στη σύγχρονη εποχή στα δημοκρατικά καθεστώτα προτιμάται ο όρος ιθαγένεια παρά ο όρος υπηκοότητα, ο οποίος παραπέμπει σε παλαιότερα καθεστώτα και σε σχέση υποτέλειας μεταξύ κράτους (μονάρχη) και πολίτη (υπήκοος<υπακοή). Αντίθετα, δεν πρέπει να συγχέεται η ιθαγένεια με την εθνικότητα, με την οποία εννούμε το δεσμό ενός ατόμου προς ορισμένο έθνος• και ως γνωστόν οι έννοιες του κράτους και του έθνους είναι τελείως διαφορετικές η μία από την άλλη. Είναι δυνατόν κάποιος να έχει διαφορετική ιθαγένεια και εθνικότητα (π.χ. εθνικές μειονότητες ή πολιτογραφημένοι μετανάστες).

    υγ. …ένα υπέροχο ποίημα που έχει γράψει ένα παιδί από την Αφρική και προτάθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως το καλύτερο ποίημα του 2006.

    '' Όταν γεννιέμαι, είμαι μαύρος
    Όταν μεγαλώσω, είμαι μαύρος
    Όταν κάθομαι στον ήλιο, είμαι μαύρος
    Όταν φοβάμαι, είμαι μαύρος
    Όταν αρρωσταίνω, είμαι μαύρος
    Κι όταν πεθαίνω, ακόμα είμαι μαύρος
    Κι εσύ λευκέ άνθρωπε
    Όταν γεννιέσαι, είσαι ροζ
    Όταν μεγαλώνεις, γίνεσαι λευκός
    Όταν κάθεσαι στον ήλιο, γίνεσαι κόκκινος
    Όταν κρυώνεις, γίνεσαι μπλε
    Όταν φοβάσαι, γίνεσαι κίτρινος
    Όταν αρρωσταίνεις, γίνεσαι πράσινος
    Κι όταν πεθαίνεις, γίνεσαι γκρι
    Και αποκαλείς εμένα έγχρωμο….''
    Τριανταφυλλίδης Παναγιώτης – συγγραφέας

  2. Αισθάνομαι την ανάγκη να σε ευχαριστήσω για το πολύ καλό κείμενο σου .Θά ηθελα πολύ να σε είχαν τα παιδιά μου δάσκαλο ….στο σχολείο τους .Χμ!!Χμμ!
    Με πιάνει θλίψη όταν σκέφτομαι σε τι σχολείο τα έχω «παρκάρει » .Είτε μπαινοβγαίνουν στα αρχεία ενός Η/Υ ή στην σχολική τους τάξη είναι το ίδιο και το αυτό …!!!!
    Ολοι (μας) πιστεύουμε ότι η αγάπη για τ ανθρώπινα δικαιώματα και για το περιβάλλον θα προκύψουν – με θεία επιφοίτηση και όχι με ενεργητική εκπαίδευση στις πρώτες τάξεις των σχολείων . Οι πολίτες του αύριο ετοιμάζονται στις σχολικές αίθουσες σήμερα .
    Λυπάμαι για την συντηρητική στροφή της κοινωνίας μας .
    γράφε συχνότερα .Υπάρχουν γονείς που εκτιμάνε πολύ αυτά που βγάζεις προς τα έξω και προσπαθούν να μεταβιβάσουν αυτη την κουλτούρα συμβίωσης με άλλους πολιτισμούς και στα βλαστάρια τους .
    Να είσαι καλά .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: