Για τη Σύνοδο της Κοπεγχάγης (1)

Σας παρουσιάζουμε δύο μαρτυρίες από τη Σύνοδο της Κοπεγχάγης. Η συγκεκριμένη είναι υπέρ του Obama και ιδιαίτερα επικριτική προς την Κίνα.

Πηγή: ppol

Πώς ξέρω πως ήταν η Κίνα που τορπίλισε τη συμφωνία της Κοπεγχάγης; Ήμουν παρών στις διαπραγματεύσεις! / του Μαρκ Λάινας

How do I know China wrecked the Copenhagen deal? I was in the room

© The Guardian

Η Κοπεγχάγη ήταν σκέτη καταστροφή. Ως εδώ συμφωνούμε όλοι. Αλλά η αλήθεια για το τι πράγματι συνέβη κινδυνεύει να χαθεί στον κυκεώνα των αναπόφευκτων αμοιβαίων αλληλοκατηγοριών. Η αλήθεια είναι πως η Κίνα υπονόμευσε τη συμφωνία, προσπάθησε σκόπιμα να εξευτελίσει τον Μπάρακ Ομπάμα (Barack Obama), κι επέμεινε στην υπογραφή μιας απαράδεκτης «συνθήκης» με σκοπό να εκθέσει τους δυτικούς ηγέτες. Πώς τα ξέρω όλα αυτά; Μα ήμουν μέσα στην αίθουσα διαπραγματεύσεων και είδα με τα ίδια μου τα μάτια τι συνέβη.

Η στρατηγική της Κίνας ήταν απλή: να μπλοκάρει τις ανοικτές διαπραγματεύσεις επί δύο εβδομάδες και μετά, στη κεκλεισμένων των θυρών διαδικασία, να κάνει ότι μπορεί ώστε  να εμφανίζει τη δύση ως ανάλγητη, για μία ακόμα φορά, προς τις φτωχές χώρες. Φυσικά οι ανθρωπιστικές οργανώσεις, τα κινήματα πολιτών και οι οικολογικές ομάδες «έχαψαν» το δόλωμα: η αποτυχία της συνόδου ήταν «το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της άρνησης των πλουσίων κρατών να αποδεχτούν ως όφειλαν να επωμιστούν τις πελώριες τους ευθύνες», κατήγγειλε η «χριστιανική βοήθεια»· «τα πλούσια κράτη κακοποίησαν τις αναπτυσσόμενες χώρες», απεφάνθησαν οι «φίλοι της Γης».

Όλα αυτά ήταν απολύτως προβλέψιμα -και είναι απολύτως αναληθή. Ακόμα κι ο Τζορτζ Μονμπιό (George Monbiot) έκανε το λάθος να κατηγορήσει τον Ομπάμα στην επιφυλλίδα του στους «γκάρντιαν». Αυτό που είδα όμως εγώ ήταν τον Ομπάμα να αγωνίζεται με νύχια και με δόντια για να αδράξει μια συμφωνία -και την κινέζικη αντιπροσωπεία να του την αρνείται, ξανά και ξανά. Ο Μονμπιό φτάνει ως το σημείο να αναφερθεί θετικά στον αντιπρόσωπο του Σουδάν Λουμούμπα Ντι-‘Απινγκ (Lumumba Di-Aping), που κατήγγειλε τις συμφωνίες της Κοπεγχάγης ως «ένα σύμφωνο αυτοκτονίας, ένα σύμφωνο αποτέφρωσης, που αποσκοπεί να διαφυλάξει την οικονομική κυριαρχία μιας δράκας (αναπτυγμένων) κρατών».

Το Σουδάν όμως συμπεριφέρεται σαν μαριονέτα της Κίνας· ήταν μια από τις χώρες εκείνες που επέτρεψαν στην κινέζικη αντιπροσωπία να αποφύγει να δώσει μάχη στις ανοικτές συνεδριάσεις. Το σχέδιο ήταν τέλειο: η Κίνα τορπίλισε τη συμφωνία στο παρασκήνιο και ανέθεσε στους δορυφόρους της να την απαξιώσουν πλήρως δημοσίως.

Ιδού η αλήθεια για το τι συνέβη ανάμεσα στους ηγέτες δύο ντουζίνων κρατών πίσω από τις κλειστές θύρες της διάσκεψης, το βράδυ της Παρασκευής (18/12). Ο Ομπάμα βρισκόταν στο τραπέζι επί πολλές ώρες, καθισμένος ανάμεσα στον Γκόρντον Μπράουν (Gordon Brown) και τον Αιθίοπα πρωθυπουργό Μέλες Ζενάουι (Meles Zenawi). Ο Δανός πρωθυπουργός προήδρευε, έχοντας στα δεξιά του τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν (Ban Ki-moon). Στην αίθουσα παρευρίσκονταν ανάμεσα σε 50 και 60 ανθρώπους, ανάμεσα στους οποίους κι εγώ, ως μέλος της αντιπροσωπίας μιας χώρας που ο πρωθυπουργός της παρέμεινε μέσα στην αίθουσα τον περισσότερο καιρό.

Αυτά που είδα ήταν μάλλον σοκαριστικά: ο Κινέζος πρωθυπουργός Ουεν Τζιαμπάο (Wen Jiabao) δεν καταδέχτηκε καν να παρευρεθεί προσωπικά στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων. Στη θέση του, απέναντι από τον Ομπάμα αυτοπροσώπως, καθόταν ένας δευτεροκλασάτος υπάλληλος του υπουργείου εξωτερικών της χώρας του! Η διπλωματική προσβολή ήταν οφθαλμοφανής και βίαιη, και οι πρακτικές της επιπτώσεις τραγικές: κάθε τόσο οι πιο ισχυροί ηγέτες του κόσμου αναγκάζονταν να κάθονται σιωπηλοί στο τραπέζι, περιμένοντας τον Κινέζο αντιπρόσωπο να συνεννοηθεί τηλεφωνικά με «τους ανωτέρους» του» στο Πεκίνο…

Καταλογισμός ευθυνών

Όσοι από σας συνεχίζουν να κατηγορούν τον Ομπάμα και τις πλούσιες χώρες γενικά για το ναυάγιο των συνομιλιών, μάθετε τούτο: ήταν ο Κινέζος αντιπρόσωπος που επέμενε να μη συμπεριληφθούν επ’ ουδενί στο τελικό κείμενο οι στόχοι των βιομηχανικών κρατών, που είχαν συμφωνήσει σε μειώσεις 80% των εκπομπών τους θερμοκηπικών αερίων έως το 2050. «Μα γιατί να μην μπορούμε να καταγράψουμε ούτε καν τους δικούς μας στόχους;» αναρωτιόταν οργισμένη η ‘Ανγκελα Μέρκελ (Angela Merkel). O Αυστραλός πρωθυπουργός Κέβιν Ραντ (Kevin Rudd) εκνευρίστηκε τόσο πολύ που… τα ‘βαλε με το μικρόφωνό του. Η αντιπροσωπία της Βραζιλίας υπογράμμισε τον παραλογισμό των κινεζικών θέσεων: μα γιατί να μην μπορούν οι πλούσιες χώρες να ανακοινώσουν μονομερώς τους στόχους τους; O Κινέζος αντιπρόσωπος συνέχισε να αρνείται πεισματικά, έως ότου είδα αγχωμένος τη Μέρκελ να σηκώνει απελπισμένη τα χέρια της στον αέρα και να αποδέχεται τις κινεζικές απαιτήσεις.

Τώρα πια ο λόγος της εμμονής του Πεκίνου είναι γνωστός: η Κίνα σχεδίαζε να ρίξει στον Ομπάμα το φταίξιμο για την αποτυχία της συνόδου.

Στη συνέχεια η Κίνα, υποστηριζόμενη ευκαιριακά από την Ινδία, βάλθηκε να διαγράφει από το κείμενο της συμφωνίας όλους τους αριθμούς που θα της έδιναν κάποιο περιεχόμενο: η κορύφωση των εκπομπών θερμοκηπικών αερίων έως το 2020, πρωταρχικής σημασίας για να μην αυξηθεί η παγκόσμια θερμοκρασία πέραν των 2οC, διαγράφτηκε και αντικαταστάθηκε από το ασαφές λεκτικό σχήμα πως οι εκπομπές θα έπρεπε να αρχίσουν να μειώνονται «όσο το δυνατό γρηγορότερα». Αφαιρέθηκε ακόμα κι ο πιο μακροπρόθεσμος στόχος, της μείωσης των εκπομπών κατά 50% έως το 2050. Εκτός από την Κίνα, κανείς άλλος δεν ήθελε κάτι τέτοιο -εκτός ίσως από την Ινδία και τη Σαουδική Αραβία. Είμαι βέβαιος πως αν η Κίνα δεν παρευρισκόταν στην αίθουσα θα είχαμε φτάσει σε μια συμφωνία που θα έκανε τους περιβαλλοντιστές να ανοίγουν σαμπάνιες, σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Ισχυρή θέση

Πώς όμως επετράπη στην Κίνα να φέρει εις πέρας παρόμοιο πραξικόπημα;

Κατ’ αρχήν βρισκόταν σε εξαιρετικά ισχυρή διαπραγματευτική θέση. Η Κίνα δε χρειαζόταν καμία συμφωνία. Όπως μου είπε ένας υπουργός εξωτερικών μιας αναπτυσσόμενης χώρας «οι Αθηναίοι δεν είχαν τίποτα να προσφέρουν σε αντάλλαγμα στους Σπαρτιάτες». Από την άλλη, οι ηγέτες των δυτικών κρατών, αλλά επίσης οι πρόεδροι Λούλα (Lula) της Βραζιλίας, Ζούμα (Zuma) της Νοτίου Αφρικής και Καλντερόν (Calderón) του Μεξικό, αλλά και πολλοί ακόμα,  επιζητούσαν απελπισμένα τη θετική κατάληξη της συνόδου. Ο Ομπάμα πιθανότατα επιθυμούσε την επιτυχία της συνόδου της Κοπεγχάγης περισσότερο από κάθε άλλο. Οι ΗΠΑ είχαν υποσχεθεί να συνεισφέρουν 100 δις δολάρια στις αναπτυσσόμενες χώρες για να προσαρμοστούν στις κλιματικές αλλαγές, και δέχονταν για πρώτη φορά να περικόψουν τις εκπομπές θερμοκηπικών αερίων κατά 17% έως το 2020 σε σχέση με το 2005, ενώ ήταν προφανές πως ήταν πρόθυμες να διαπραγματευθούν επί τα βελτίω αυτές τις δεσμεύσεις.

Πάνω απ’ όλα όμως, ο Ομπάμα ήθελε να δείξει στη γερουσία των ΗΠΑ πως είναι σε θέση να σύρει την Κίνα σε σοβαρές υποχωρήσεις ως προς την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ούτως ώστε να μην μπορούν οι συντηρητικοί γερουσιαστές να τον κατηγορούν πως οι περικοπές των εκπομπών θερμοκηπικών αερίων στις ΗΠΑ θα ενισχύσουν περαιτέρω το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της κινεζικής βιομηχανίας. Εν όψει των επερχόμενων ενδιαμέσων εκλογών ο Ομπάμα και το επιτελείο του είχαν επίσης πιθανότατα συνειδητοποιήσει πως η Κοπεγχάγη ήταν η τελευταία τους ευκαιρία να συμμετάσχουν σε διαπραγματεύσεις για την κλιματική αλλαγή διαθέτοντας ισχυρή λαϊκή εντολή.

Πράγμα όμως που ενίσχυε περαιτέρω την κινεζική διαπραγματευτική θέση, όπως το έκαναν εξάλλου και η παντελής απουσία πολιτικής πίεσης εκ μέρους της κοινωνίας των πολιτών στην Κίνα ή την Ινδία. Όσο για τις διεθνείς περιβαλλοντικές οργανώσεις και τις ΜΚΟ, ουδέποτε κατηγορούν τις αναπτυσσόμενες χώρες για οτιδήποτε: υπάρχει εδώ ένα «σιδηρούν παραπέτασμα» που δεν πέφτει με τίποτα. Ιδιαίτερα οι Ινδοί, έχουν γίνει μάστορες στο να υπεξαιρούν το λόγο περί ισότητας («ίσα δικαιώματα στην ατμόσφαιρα») προωθώντας κατά τα άλλα την αυτοκτονία του πλανήτη, ενώ οι ακροαριστεροί ακτιβιστές και σχολιαστές είναι απορροφημένοι στο να παίζουν με τα γνωστά τους πυροτεχνήματα.

Καθώς η συμφωνία διαμορφωνόταν, οι ηγέτες αποδέχτηκαν να υποχωρήσουν σε μια ακόμα κινεζική απαίτηση και να αφαιρέσουν ακόμα και το στόχο της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω του 1.5oC, τον τόσο προσφιλή στα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού και τα άλλα κράτη με χαμηλό υψόμετρο, που απειλούνται άμεσα από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Ο πρόεδρος των Μαλδίβων Νασίντ (Nasheed), υποστηριζόμενος από τον Μπράουν, αγωνίστηκε σκληρά να διασώσει την καταγραφή αυτού του κρίσιμου αριθμού στο τελικό κείμενο: «πώς είναι δυνατό να ζητάτε από τη χώρα μου να εξαφανιστεί;» ρώτησε ο Νασίντ. Ο Κινέζος αντιπρόσωπος προσποιήθηκε τον βαρύτατα προσβεβλημένο και συμφώνησε να παραμείνει ο αριθμός, περιτριγυρισμένος όμως με τόσες ακατανόητες λεκτικές διατυπώσεις που καθιστά και πάλι την καταγραφή του κενή περιεχομένου: αποστολή εξετελέσθη.

Το παιχνίδι της Κίνας

Όλα τα παραπάνω εγείρουν αναπόφευκτα το ερώτημα: τι παιχνίδι παίζει η Κίνα; Γιατί η Κίνα, όπως το έθεσε ένας Βρετανός αναλυτής που επίσης παρευρισκόταν επί ώρες στην τελική διαπραγμάτευση μεταξύ των ηγετών, «όχι απλά δεν δέχτηκε να υιοθετήσει η ίδια ποσοτικούς στόχους, αλλά απαγόρεψε σε κάθε άλλη χώρα να το κάνει, έστω μονομερώς»; Ο αναλυτής, που παρακολουθεί τις κλιματικές διαπραγματεύσεις επί δεκαπέντε χρόνια, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως η Κίνα αποσκοπεί στην εξασθένιση κάθε παγκόσμιας ρύθμισης του κλίματος φοβούμενη πως «θα κληθεί στο βραχυπρόθεσμο μέλλον να διαπραγματευθεί πιο φιλόδοξους στόχους».

Αυτό δε σημαίνει πως η Κίνα δεν έχει αντιληφθεί το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, ή πως δεν είναι ισχυρή δύναμη στην αιολική και την ηλιακή ενέργεια. Αλλά η ανάπτυξη της Κίνας, και η μετατροπή της σε παγκόσμια πολιτική και οικονομική δύναμη, στηρίζεται πρωταρχικά στο φτηνό άνθρακα. Η Κίνα συνειδητοποιεί πως μετατρέπεται σε αδιαμφισβήτητη υπερδύναμη· η καινοφανής μυώδης αυτοπεποίθησή που επέδειξε στην Κοπεγχάγη εντυπωσίασε τους πάντες. Η βασισμένη στην καύση άνθρακα οικονομία της διπλασιάζεται κάθε δεκαετία, και ανάλογα αυξάνει η πολιτική της ισχύς. Η ηγεσία της δεν πρόκειται να αλλάξει αυτή τη συνταγή της επιτυχίας, εκτός αν αναγκαστεί να το πράξει.

Όσα συνέβησαν στην Κοπεγχάγη ήταν πολύ χειρότερα από την υιοθέτηση μιας ακόμα κακής συμφωνίας για το κλίμα, διότι η σύνοδος ανέδειξε μια πελώρια μεταβολή στην παγκόσμια γεωπολιτική ισχύ. Ο 21ος αιώνας μεταβάλλεται ταχέως σε «κινεζικό αιώνα», ενώ η ηγεσία του Πεκίνου δείχνει με τις πράξεις της πως η πολυμερής περιβαλλοντική παγκόσμια διακυβέρνησης όχι μόνο δε συγκαταλέγεται στις προτεραιότητές της, αλλά θεωρείται συχνά πως παρεμποδίζει την ελευθερία κινήσεων της νέας υπερδύναμης.

Φεύγοντας από την Κοπεγχάγη, συνειδητοποίησαν πως είχα να νοιώσω τόσο απελπισμένος εδώ και πολύ καιρό. Μετά από τόσες ελπίδες και τόσο θόρυβο, το κύμα αισιοδοξίας που γεννήθηκε έπεσε στα βράχια των παγκόσμιων παιχνιδιών ισχύος· κι εκεί συντρίφτηκε -και υποχώρησε ξανά στο πέλαγο.


Ο Mark Lynas είναι ελληνικής καταγωγής Βρετανός δημοσιογράφος και συγγραφέας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: