Ανυπολόγιστοι υπολογισμοί και η άγνωστη μεταβλητή

του Ευγένιου Τριβιζά (από το «Οι Δραπέτες της σκακιέρας») σελ. 102-103. «Διά την αντιγραφήν» ο διαδικτυακός μας φίλος Κώστας Καρπαδάκης.

Όπως είναι γνωστό, ο πρωταθλητής του σκακιού Garry Kasparov ηττήθηκε από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Προτού αποφασίσει την κάθε του κίνηση, ο νικηφόρος υπολογιστής ήταν σε θέση μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα να προβλέπει και να προϋπολογίζει ένα τεράστιο αριθμό άμεσων και μελλοντικών κινήσεων.

Παραμονές του αγώνα, σε μια τηλεοπτική συζήτηση κορυφαίοι βρετανοί σκακιστές ισχυρίζονταν ότι δεν ήταν εύκολο για ένα μηχάνημα να κερδίσει έναν ιδιοφυή πρωταθλητή.

Απόρησα πώς τέτοια μυαλά δυσκολεύονταν να διανοηθούν ότι σε ένα παιχνίδι που στηρίζεται σε συνδυασμούς και παραλλαγές ενός συγκεκριμένου αριθμού επιτρεπτών κινήσεων, δεν ήταν παρά θέμα χρόνου να διαπρέψει ένας κατάλληλα προγραμματισμένος υπολογιστής, μια και τόσο η μνήμη του όσο και η ταχύτητά του εύκολα μπορούν να υπερβούν την ανθρώπινη. Ή μήπως μπορούσαν να το καταλάβουν αλλά δυσκολεύονταν να παραδεχτούν ότι ένα μηχάνημα θα κατατρόπωνε το ίνδαλμά τους;

Γιατί όμως; Όπως δεν βάζουμε δρομείς να συναγωνίζονται πολυκύλινδρα αυτοκίνητα σε ράλι, ούτε αρσιβαρίστες να αναμετριούνται με γερανούς στην άρση βαρών, έτσι είναι άδικο να ζητάμε από σκακιστές να αντιμετωπίζουν ηλεκτρονικούς υπολογιστές στο σκάκι. Πιο δίκαιο και ίσως πιο ενδιαφέρον θα ήταν να θεσπίσουμε ένα νέο είδος σκακιστικού πρωταθλήματος, όπου υπολογιστές διαφόρων εταιρειών να συναγωνίζονται μεταξύ τους.

Στην πρώην Σοβιετική Ενωση πίστευαν παλιότερα ότι η διάδοση του σκακιού, ιδίως στα παιδιά, θα βοηθούσε στην διάπλαση του μυαλού μελλοντικών επιστημόνων. Η προσδοκία όμως αυτή μάλλον δεν ήταν δικαιολογημένη. Όταν αναγκάζουμε το μυαλό να λειτουργεί σε δεδομένα πλαίσια, να δεσμεύεται από συγκεκριμένους κανόνες, είναι πολύ δύσκολο να κάνει το δημιουργικό άλμα, να προβεί σε συνδυασμούς που ανοίγουν νέους ορίζοντες.

Μάλλον θα πρέπει να καλλιεργούμε στα παιδιά τα στοιχεία εκείνα που μας καθιστούν ανθρώπους. Και αυτά δεν είναι τόσο η μνήμη όσο η πρωτοτυπία και η εφευρετικότητα, ότι τόσο η ταχύτητα όσο η φαντασία, όχι τόσο το προκαθορισμένο όσο το απρόοπτο, όχι τόσο η τετράγωνη λογική όσο το δημιουργικό παράλογο.

Αυτό που χαρακτηρίζει άλλωστε τις δημιουργικές ιδιοφυίες δεν είναι οι γνώσεις (είναι γνωστό ότι, αν ο Μπελ ήξερε περισσότερα περί ηλεκτρισμού, δεν θα είχε ανακαλύψει το τηλέφωνο), ούτε η μνήμη, ούτε η εξειδίκευση.

Είναι μεταξύ άλλων, το παιχνίδι (ο Φλέμμιγκ «ζωγράφιζε» μπαλαρίνες με καλλιέργειες μικροβίων) και η δυνατότητα συσχετισμού στοιχείων από πολλά διαφορετικά γνωστικά πεδία (ο Γουτεμβέργιος συνδύασε τις γνώσεις του για τα τραπουλόχαρτα, τα πατητήρια κρασιού και τη διάτρηση νομισμάτων για να καταλήξεις στα τυπογραφικά στοιχεία).

Οι πρωτοπόροι ούτε καν λύνουν προβλήματα. Εκλαμβάνουν ως προβληματικά, φαινόμενα και καταστάσεις που οι περισσότεροι τα θεωρούν δεδομένα.

Ειδικά για το θέμα του συναισθήματος στους υπολογιστές, είχα κάνει ο ίδιος ένα ενδιαφέρον πείραμα: Την εποχή που έγραφα τη διδακτορική μου διατριβή στο London School of Economics, «χτυπούσα» σε καρτέλες τα είδη και τη διάρκεια των ποινών που είχαν επιβληθεί σε διάφορους εγκληματίες.

Ένα πρωί ανάμεσα στις εκατοντάδες διάτρητες καρτέλες με τα στοιχεία των ποινών τοποθέτησα μια ακόμα στην οποία είχα χτυπήσει τη φράση «Σ’ αγαπώ» και περίμενα να δω πώς θα αντιδρούσε ο υπολογιστής.

Όταν πήγα να παραλάβω τα αποτελέσματα το επόμενο απόγευμα, αντί για τη δέσμη των χαρτιών που συνήθως με περίμεναν, βρήκα μόνο μια σελίδα με πέντε λέξεις: UNKNOWN VARIABLE INDENTIFIED, RUN ABORTED ( Ανίχνευση άγνωστης μεταβλητής, οδήγησε σε απόρριψη της επεξεργασίας των δεδομένων.

ποίημα απόσπασμα από «τους δραπέτες της σκακιέρας»

Κάθε τετράγωνο και φυλακή!
Κάθε βήμα και κλουβί!
Κάθε μέρα απ’ την αρχή….
…η ίδια σάλπιγγα ηχεί!

Εξήντα τέσσερα κελιά
Αμείλιχτα, συμμετρικά,
μας πνίγουν μας ορίζουν!

Εξήντα τέσσερα κελιά
Αμείλιχτα, συμμετρικά,
τις μοίρες μας σφραγίζουν!

Δυο χέρια που μας στήνουν,
μας πιάνουν μας αφήνουν,
μας ρίχνουν, μας ορθώνουν,
μας κινούν και μας σαρώνουν,
σε μια μάχη που ποτέ δεν τελειώνει,
σε μια μάχη που ξανά και ξανά μας σκοτώνει!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: