Αριστερή σκέψη και δεξιά ψήφος;

Του Kevin Featherstone*. Αναδημοσίευση από την Καθημερινή (1/11).

Aπό την Αθήνα, το μέλλον της κεντροαριστεράς φαίνεται αρκετά ελπιδοφόρο. Ο Γιώργος Παπανδρέου κατάφερε να πραγματοποιήσει ολική επαναφορά και να θριαμβεύσει στις πρόσφατες εκλογές: πριν από μόλις δύο χρόνια εθεωρείτο χαμένος από χέρι. Σήμερα, ηγείται μίας από τις πιο ισχυρές κοινοβουλευτικά κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης. Απέναντί του βρίσκεται ένα αντίπαλο κόμμα υπό διάλυση. Oποιος εκ των Αντώνη Σαμαρά ή Ντόρας Μπακογιάννη και να κερδίσει τη μάχη για την ηγεσία του, είναι πολύ πιθανό ότι θα αποξενώσει τους ψηφοφόρους του ηττημένου. Η Νέα Δημοκρατία βρίσκεται σε αναζήτηση ταυτότητας και σκοπού.

Ωστόσο, η εικόνα στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι τελείως διαφορετική. Η στροφή προς την κεντροδεξιά είναι εμφανής και οι συνθήκες που διαμορφώνονται για τα συντηρητικά κόμματα είναι από τις πλέον ευνοϊκές των τελευταίων χρόνων. Τι συμπεράσματα μπορούμε να εξαγάγουμε από αυτήν την αναντιστοιχία;

Η ήττα των σοσιαλδημοκρατών (SPD) στη Γερμανία πριν από λίγες εβδομάδες ήταν συντριπτική. Το 1998, τον Γκέρχαρντ Σρέντερ είχαν ψηφίσει 20 εκατομμύρια ψηφοφόροι. Φέτος, το SPD μετά βίας συγκέντρωσε τους μισούς, ενώ το ποσοστό του μειώθηκε κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες. Οι απώλειές του ήταν ακόμη πιο σημαντικές στις κοινωνικές ομάδες που παραδοσιακά αποτελούν την κομματική του βάση: οι ειδικευμένοι εργάτες και οι συνδικαλιστές του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Επειτα από 11 χρόνια στην εξουσία, το κόμμα έχει απολέσει πλέον την εμπιστοσύνη του εκλογικού σώματος. Ανάλογη είναι και η εικόνα τού επί 13 χρόνια κυβερνώντος Εργατικού Κόμματος στη Βρετανία, όπου ο Γκόρντον Μπράουν θα βρεθεί πιθανότατα αντιμέτωπος με ένα εξευτελιστικό εκλογικό αποτέλεσμα την επόμενη άνοιξη. Οι πολιτικοί «καιροί» έχουν αλλάξει και η κυβέρνηση φαίνεται ανίκανη να κάνει οτιδήποτε σωστά.

Ιδια κατάσταση επικρατεί και στις υπόλοιπες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Το σοσιαλιστικό κόμμα της Γαλλίας συρρικνώνεται συνεχώς και η αριστερά είναι διασπασμένη και αλλοπρόσαλλη. Στην Ιταλία, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι φαίνεται να υποπίπτει από σκάνδαλο σε σκάνδαλο μόνο και μόνο για να αποδείξει πως ό, τι και να κάνει, η αριστερά δεν μπορεί να ανακάμψει. Ουδείς αριστερός μπορεί να είναι αισιόδοξος πια στο Παρίσι και τη Ρώμη.

Η κεντροαριστερά είναι βεβαίως στην εξουσία στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Κύπρο. Ωστόσο, στη Μαδρίτη, ο Χοσέ Λουίς Θαπατέρο αντιμετωπίζει όλο και πιο έντονη κριτική για τα υψηλότατα ποσοστά ανεργίας που φτάνουν το 18%. Στις χώρες όπου οι σοσιαλιστές συμμετέχουν σε κυβερνήσεις συνασπισμού (Ολλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Αυστρία, Σλοβενία, Σλοβακία, Ουγγαρία και Ρουμανία) δεν έχουν καταφέρει να αυξήσουν την επιρροή τους στο εκλογικό σώμα.

Και όμως, θα περίμενε κανείς ότι η πρόσφατη χρηματοπιστωτική θύελλα θα είχε προσθέσει αρκετά βέλη στη φαρέτρα της αριστεράς. Οι τράπεζες, που παρείχαν προκλητικά μπόνους στα στελέχη τους, επιβίωσαν χάρη στην κρατική αρωγή, η βιομηχανία ζητάει και αυτή βοήθεια και οι εργαζόμενοι ανησυχούν για το μέλλον τους και την ανεργία. Παρ’ όλα αυτά, η αριστερά δεν κερδίζει έδαφος.

Θα πρέπει όμως να τονίσουμε ότι η κεντροδεξιά δεν ισχυροποιείται χρησιμοποιώντας την παραδοσιακή της ιδεολογία. Τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα αναδεικνύουν ένα παράδοξο: πολλοί ψηφοφόροι σκέφτονται κεντροαριστερά, αλλά ψηφίζουν κεντροδεξιά. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις στη Γερμανία, το 80% των πολιτών τάσσεται υπέρ του κατώτατου μισθού. Το 66% θεωρεί ότι η κοινωνική δικαιοσύνη πρέπει να αποτελεί πολιτική προτεραιότητα. Η πλειοψηφία των πολιτών υποστηρίζει τη θέσπιση πιο αυστηρών κανόνων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και αντιτίθεται στην επιβολή διδάκτρων στα πανεπιστήμια. Στη Σουηδία, ο Φρέντρικ Ράινφελντ δηλώνει ότι εκπροσωπεί τον «φιλεύσπλαχνο συντηρητισμό», σε μία χώρα όπου η κουλτούρα του κράτους προνοίας είναι βαθιά ριζωμένη. Στη Βρετανία, την ώρα που οι «Νέοι Εργατικοί» βάζουν νερό στο κρασί τους για χάρη της ευελιξίας των αγορών, οι συντηρητικοί υιοθετούν πολιτικές πρόνοιας τις οποίες κάποτε στηλίτευαν (κατώτατο μισθό, επίδομα τέκνων, Εθνικό Σύστημα Υγείας). Στο πρόσφατο συνέδριο του κόμματος μάλιστα, ο ηγέτης του, Ντέιβιντ Κάμερον, έφτασε στο σημείο να ισχυριστεί ότι είναι πολύ πιο αποφασισμένος να καταπολεμήσει τη φτώχεια απ’ ό, τι οι Εργατικοί.

Εν ολίγοις, το ιδεολογικό κλίμα έχει αλλάξει. Οι κοινωνίες έχουν αφήσει πίσω τους τον μονεταρισμό της δεκαετίας του 1980, την τυφλή πίστη στις αγορές και τη χαμηλή φορολόγηση. Επομένως, η Νέα Δημοκρατία ακολούθησε εσφαλμένη στρατηγική στις εκλογές. Με δεδομένο ότι δεν είχε πειστικό αφήγημα για τους ψηφοφόρους, τους υποσχέθηκε περισσότερο πόνο. Αναμενόμενο ήταν εκείνοι να στραφούν στο ΠΑΣΟΚ.

Μια μεγάλη μερίδα της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης βρίσκεται σε πολιτική σύγχυση, καθώς οι αξίες και τα πιστεύω της δεν έχουν ακόμη αποκρυσταλλωθεί σε ένα νέο ιδεολογικό αφήγημα. Πριν από μία δεκαετία, κυριαρχούσαν οι «Νέοι Εργατικοί» του Μπλερ, το «Νέο Κέντρο» του Σρέντερ και η Νέα Οικονομική Στρατηγική του Ζοσπέν. Τα μοντέλα αυτά έχουν πλέον απαξιωθεί, αλλά δεν έχουν αντικατασταθεί από κάτι άλλο.

Αντ’ αυτού, οι σοσιαλιστές έχουν υιοθετήσει μια σειρά από ριζοσπαστικές ιδέες -πράσινη οικονομία, νέα κοινωνικά δικαιώματα, ανοικτή διακυβέρνηση- αλλά δεν τις έχουν εντάξει σε ένα νέο -ισμό. Παραθέτουν μόνο λίστες, φοβούμενοι μήπως ξεχάσουν κάτι.

Εν κατακλείδι, η Ευρώπη δεν στρέφεται απαραιτήτως προς τα δεξιά. Υπάρχει άπλετος χώρος για νέες ιδέες και νέα πρόσωπα. Στην ιδιαίτερη περίπτωση της Ελλάδας, η νίκη του ΠΑΣΟΚ ήταν ενδεικτική του πόσο ανοικτοί είναι οι ψηφοφόροι στο νέο. Εντούτοις, μένει να δούμε αν το παράδειγμά του θα ενεργοποιήσει δημιουργικά και τους ομοϊδεάτες του στο εξωτερικό.

* Ο Kevin Featherstone είναι καθηγητής στο London School of Economics, όπου διευθύνει το Ελληνικό Παρατηρητήριο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: