Για τους νοσταλγούς της μαζικής πειθαρχίας

Του Γιώργου Στόγια, (δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της Κύπρου, Πολίτης, τον Οκτώβριο του 2008).

» […] Η άποψή μου είναι ότι, με παιδαγωγικά κριτήρια, η προετοιμασία των παρελάσεων δεν έχει κανένα όφελος για τους εμπλεκόμενους στη διαδικασία. Αντίθετα, όπως έδειξε το άρθρο των τριών δασκάλων αλλά και η ελληνική εμπειρία (περιπτώσεις Τσενάι, Βαλσαμή, Ρωμανού) αποτελούν πηγή ποικίλων προβλημάτων.

Αφορμή για το σημείωμά μου αυτό αποτελεί το κείμενο του κ . Χατζηαναστασίου στο Φιλελεύθερο (22/10/08) και ειδικότερα το παρακάτω απόσπασμα: «Όσο για τη «μαζική πειθαρχία» των παρελάσεων, που προκαλεί απέχθεια στους επιστολογράφους εκπαιδευτικούς, έστω δύο φορές το χρόνο, συμβάλλει στη σφυρηλάτηση των δεσμών μεταξύ των μελών της κοινότητας. Σε μία κοινωνία όπου κυριαρχούν η ιδιώτευση και ο ατομισμός, ναι, αγαπητοί δάσκαλοι, έχουμε ανάγκη από κάποιες στιγμές «μαζικής πειθαρχίας», κι αυτό συμβάλλει στη δημιουργία ολόπλευρης προσωπικότητας».

Τι σημαίνει όμως η έκφραση μαζική πειθαρχία; Στο πρώτο άρθρο των τριών εκπαιδευτικών αξιολογείται αρνητικά. Οι συγγραφείς τη βάζουν σε εισαγωγικά και έτσι κρατούν την απόστασή τους από ότι αυτή υποδηλώνει. Στην απάντησή του ο κ.Χατζηαναστασίου διατηρεί τα εισαγωγικά, αναγνωρίζοντας έτσι ότι δεν ακούγεται εύηχα. Στη συνέχεια όμως, προχωρεί στην αποκατάστασή της.

Ας δούμε πρώτα τι δεν είναι μαζική πειθαρχία: Για να λειτουργήσει μια τάξη θα πρέπει υπάρχει ένα minimum πειθαρχίας, δηλαδή υπακοής σε κανόνες. Πρακτικά, κάποιοι είναι πιο υποχρεωτικοί και έχουν κυρώσεις (απαγόρευση άσκησης βίας) και άλλοι πιο ελαστικοί (δεν ξύνω το μολύβι μου την ώρα του μαθήματος). Ουσιαστικά, κάθε ομάδα παιδιών με τον/την εκάστοτε υπεύθυνο ενήλικα, φτιάχνει κάθε φορά το δικό της άτυπο συμβόλαιο καλής λειτουργίας μέσα στο πλαίσιο των ιδιαιτεροτήτων της σχολικής μονάδας. Μερικά παιδιά υπακούν γιατί νιώθουν άνετα με τους κώδικες και τις συμβάσεις του σχολείου, αντλούν από τη σχολική εμπειρία αισθήματα επιτυχίας και ικανοποίησης. Μερικά έχουν πιθανόν επεξεργαστεί την αναγκαιότητα ύπαρξης των κανόνων και δρουν στην κατεύθυνση της τροποποίησής τους προς δικαιότερα και ορθολογικότερα συμβόλαια. Άλλα υπακούν από εσωτερικευμένη παθητικότητα και άλλα από φόβο για συγκεκριμένες κυρώσεις. Τέλος, υπάρχουν παιδιά που για διαφορετικούς λόγους και για διαφορετική ένταση δεν υπακούν. Στο δημοκρατικό σχολείο προσπαθούμε να συμπεριλάβουμε και τα τελευταία. Να δημιουργήσουμε ευκαιρίες για όλα τα παιδιά Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι  μαζική πειθαρχία.

Τι είναι μαζική πειθαρχία: Στον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου, η τάξη μου παρουσίασε με συνοπτικό τρόπο την ιστορία του 2ου Παγκοσμίου πολέμου κάνοντας χρήση εικόνων, video, τραγουδιών και ποιημάτων. Στο σημείο που αναφέρθηκε η άνοδος του Εθνικοσοσιαλισμού στην εξουσία και η προετοιμασία της Γερμανίας  για τον πόλεμο, έγινε προβολή ιστορικού ντοκουμέντου από ομιλία του Χίτλερ. Χιλιάδες παιδιά παρελαύνουν με στρατιωτικό βηματισμό. Ο συγχρονισμός τους μοιάζει απόλυτος.Τα ρούχα τους, το βλέμμα τους, όλα είναι ομοιόμορφα. Χαιρετούν τον ηγέτη σαν ένα σώμα, με μια ιαχή. Αυτός  ρητορεύει: «Το πιο πολύτιμο αγαθό στη γη είναι ο ίδιος μας ο λαός. Και για αυτό το λαό και με αυτό το λαό θα αγωνιστούμε και θα πολεμήσουμε, χωρίς ποτέ να χαλαρώσουμε, να κουραστούμε, να διστάσουμε ή να αμφιβάλλουμε. Ζήτω το κίνημά μας! Ζήτω ο λαός μας!»…Αυτό είναι μαζική πειθαρχία.

Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τέτοιες στιγμές και μας μιλούν για τη συγκίνηση που ένιωθαν και το αίσθημα κοινότητας που τους διακατείχε. Ακόμη και υπό το φως της ύστερης γνώσης για τα εγκλήματα του Ναζισμού και των καταστροφών που προκάλεσε, θυμούνται πως ήταν σαν να έχαναν τον εαυτό τους μες στη μάζα,  να έχαναν την ιδιωτικότητά τους και να αναγεννιόντουσαν ως μέλη κάτι πολύ μεγαλύτερου από αυτούς.

Ο λόγος του κ. Χατζηαναστασίου προσπαθεί να είναι πολιτικά ορθός και να μην προκαλεί. Στο σημείο όμως που αναφέρεται στη «σφυρηλάτηση των δεσμών της κοινότητας», η γλώσσα του τον προδίδει. Η μεταφορά  παραπέμπει στη φωτιά και το σίδερο, τα μέσα με τα οποία «καθαρίζονται τα ξένα σώματα» και πετιώνται αυτά που δεν αντέχουν τη σκληραγώγηση. Η μαζική πειθαρχία δεν έχει χώρο για τη διαφορετικότητα, δεν επιτρέπει τη διαπραγμάτευση. Είναι βαθιά αντιδημοκρατική τόσο ως αξία όσο και ως πρακτική.

Μια πιθανή ένσταση στα παραπάνω είναι αναμενόμενη. Εξάγω  συμπεράσματα που δεν δικαιολογούνται από το κείμενο, με βεβιασμένες υποθέσεις και προκατειλημμένες ερμηνείες. Στην ουσία δαιμονοποιώ την αντίθετη άποψη ως φασιστική και έτσι αποφεύγω το διάλογο. Η απάντησή μου σε μια ανάλογη τοποθέτηση είναι ότι καλό θα είναι ο κόσμος να ξέρει και να αναγνωρίζει την πολιτική γεωγραφία των διαφόρων απόψεων. Στην Ελλάδα, όταν μιλά ένας εκπρόσωπος του Λ.Α.Ο.Σ., η πλειοψηφία του κόσμου γνωρίζει ότι οι απόψεις που ακούγονται προέρχονται από ακροδεξιά οπτική. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός και παρά τις χρόνιες προσπάθειες του κ. Καρατζαφέρη να αποσείσει από πάνω του το χαρακτηρισμό, αναφέρεται συχνά σε αυτό λέγοντας ότι ανήκει στα άκρα. Στην Κύπρο δεν έχουμε ανάλογα πολιτικά αντανακλαστικά. Απόψεις που αλλού θα προσλαμβάνονταν ως ακροδεξιές, εδώ εκφέρονται με τη μεγαλύτερη άνεση από εκπροσώπους των κομμάτων του «κέντρου» ή φιλοξενούνται στην αρθρογραφία εφημερίδων μεγάλης κυκλοφορίας.

Μήπως συνεχίζω να διαβάλλω το νόημα του άρθρου στο οποίο αναφέρομαι, απομονώνοντας προτάσεις και εφαρμόζοντας επιλεκτική ανάγνωση; Από τη στιγμή που στο άρθρο γίνονται θετικές αναφορές στο ΕΑΜ, πώς διανοούμαι να συνδέω τις απόψεις που εκφράζονται με ακροδεξιές αντιλήψεις; Μια περιήγηση σε ιστολόγια με σαφείς ακροδεξιές αναφορές ή σε ηλεκτρονικά περιοδικά όπως το Αντίβαρο θα αφαιρέσει τον χαρακτήρα της έκπληξης από τη φαινομενική αυτή αντίφαση. Η «φαιοκόκκινη συμμαχία» σε θέματα που έχουν να κάνουν με το έθνος είναι σύνθετο φαινόμενο και δεν αποτελεί τοπική πρωτοτυπία (βλ. ευρωσκεπτικισμό). Άλλωστε, οι θέσεις του Ριζοσπάστη στις συζητήσεις για την ιστορία, για τη σημασία των εθνικών επετείων φλερτάρουν στενά με τους τροπισμούς του ακροδεξιού λόγου.

Ο κ. Χατζηαναστασίου κλείνει το άρθρο του γράφοντας ότι: «Αυτό όμως που είναι πράγματι επικίνδυνο είναι να συνεχίσουμε να πολεμάμε σαν άλλοι Δον Κιχώτες τις παρελάσεις – ανεμόμυλους, και να μας διαφεύγει ότι αντιδημοκρατικά και ρατσιστικά δεν είναι οι παρελάσεις των μαθητών αλλά τα σχέδια «επίλυσης» των ιμπεριαλιστών. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος και για τη νοημοσύνη και για τη Δημοκρατία μας». Υπήρξε πρόσφατα μια εποχή στην Κύπρο που  μπορούσες να υποστηρίξεις ακόμη και ότι η γη είναι επίπεδη και να έχεις σοβαρές πιθανότητες να πείσεις. Έπρεπε απλά να φορέσεις το αντι-ιμπεριαλιστικό κουστούμι και να αναφερθείς στο Σχέδιο Ανάν. Ήταν η εποχή της «περιρέουσας ατμόσφαιρας». Ευτυχώς, αυτή η εποχή έχει λήξει, ελπίζω οριστικά.

Οι παρελάσεις, με τον τρόπο που γίνονται σήμερα, πρέπει να λυπούν ιδιαίτερα τους νοσταλγούς άλλων εποχών. Αυτοί ξέρουν πολύ καλά ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο βλάσφημο για μια τελετουργία από το να μην την ακολουθείς σωστά, τυπολατρικά στην κάθε της λεπτομέρεια. Τα κινητά, ο χαβαλές, το νυφοπάζαρο, οι ξένοι, όλα που «χαλούν» μια πραγματική παρέλαση, θα πρέπει να τους εξοργίζουν. Δεν πειράζει. Αν τόσο πολύ θέλουν σφυρηλάτηση δεσμών και μαζική πειθαρχία ας πάνε στην κερκίδα των φανατικών μιας ποδοσφαιρικής ομάδας και θα βρουν αρκετούς ομοϊδεάτες»

Advertisements

4 Σχόλια

  1. Και το κείμενο του κ. Χατζηαναστασίου στο «Φιλελεύθερο» (22/10/2008).
    Ξανά για τις παρελάσεις
    Τάσος Χατζηαναστασίου* Στο φύλλο του Σαββάτου, 18 Οκτωβρίου 2008, τρεις δάσκαλοι υπογράφουν επιστολή στην οποία διερωτώνται πώς δικαιολογείται ο θεσμός της μαθητικής παρέλασης σε μια δημοκρατική ευρωπαϊκή κοινωνία. Το ότι οι παρελάσεις αποτελούν «μεταξικό κατάλοιπο» δεν αποτελεί επιχείρημα αλλά μάλλον φτηνή στρεψοδικία. Παρελάσεις γίνονταν για δεκαετίες και σε δημοκρατικά και σε ολοκληρωτικά καθεστώτα. Επί Μεταξά ιδρύθηκε το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ). Μήπως γι’ αυτό πρέπει να δικαιολογήσουμε την καταλήστευση του ταμείου του από τις δημοκρατικές κυβερνήσεις; Ή μήπως να το καταργήσουμε; Για να μην αναφερθούμε στην απόρριψη του ιταλικού τελεσιγράφου με την οποία ο Μεταξάς εξέφρασε τη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού. Εξίσου άστοχη είναι η επίκληση της εν είδει αξιώματος αρχής πως ό,τι ισχύει στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι κατ’ ανάγκην και σωστό και θα πρέπει να το υιοθετεί κι όλος ο υπόλοιπος κόσμος. Ο δικτάτορας Μεταξάς πράγματι καθιέρωσε τις παρελάσεις. Μήπως κατόρθωσε να μεταβάλει την ελληνική νεολαία σε φασιστική; Μέσα σε ελάχιστα χρόνια, η ίδια νεολαία θα πολεμήσει με ενθουσιασμό το φασισμό και θα οργανωθεί μαζικά στην Εθνική Αντίσταση. Μάλιστα, οι ίδιοι δάσκαλοι που οργάνωναν τις γιορτές επί Μεταξά, τις οργάνωναν με τον ίδιο τρόπο και στα χωριά της Ελεύθερης Ελλάδας. Γιατί οι συμβολικές αναπαραστάσεις που είχαν επιστρατευτεί από τη δικτατορία προκειμένου να εμπεδωθεί η φασιστική ιδεολογία, στην Ελεύθερη Ελλάδα αποκτούσαν απελευθερωτικό χαρακτήρα! Εξάλλου, οι παρελάσεις που οργανώνονταν από το ΕΑΜ επί κατοχής αποτελούσαν μαζικές αντιφασιστικές εκδηλώσεις της νεολαίας. Αν μάλιστα δεν με απατά η μνήμη μου, και στην Κύπρο κατοχή έχουμε (σε αντίθεση με όλες τις άλλες χώρες τις Ε.Ε.). Όσο για τη «μαζική πειθαρχία» των παρελάσεων, που προκαλεί απέχθεια στους επιστολογράφους εκπαιδευτικούς, έστω δύο φορές το χρόνο, συμβάλλει στη σφυρηλάτηση των δεσμών μεταξύ των μελών της κοινότητας. Σε μία κοινωνία όπου κυριαρχούν η ιδιώτευση και ο ατομισμός, ναι, αγαπητοί δάσκαλοι, έχουμε ανάγκη από κάποιες στιγμές «μαζικής πειθαρχίας», κι αυτό συμβάλλει στη δημιουργία ολόπλευρης προσωπικότητας. Πειθαρχημένη και συντονισμένη ομαδική κίνηση απαιτούν επίσης πολλοί ελληνικοί χοροί, αλλά και το… αερόμπικ! Μήπως είναι κι αυτά φασιστικές επινοήσεις; Τέλος, η κριτική σκέψη των μαθητών απειλείται από την κοινωνία της μαζικής καταναλωτικής αποβλάκωσης και τα τηλεσκουπίδια και όχι από τη συμμετοχή σε εθνικές εκδηλώσεις μνήμης και τιμής. Κοντολογίς, τα δημοκρατικά αισθήματα της νεολαίας δεν κινδυνεύουν από τη συμμετοχή στις παρελάσεις. Ας πορευτούν λοιπόν περήφανα οι νέες και οι νέοι μας αρκεί να συνειδητοποιήσουν ότι έτσι τιμούν όσους και όσες θυσιάστηκαν για να μπορούν σήμερα, μετά τη λήξη της παρέλασης, να επιστρέψουν στην ανέμελη «ελευθερία» του καταναλωτικού ευδαιμονισμού. Αυτό όμως που είναι πράγματι επικίνδυνο είναι να συνεχίσουμε να πολεμάμε σαν άλλοι Δον Κιχώτες τις παρελάσεις – ανεμόμυλους, και να μας διαφεύγει ότι αντιδημοκρατικά και ρατσιστικά δεν είναι οι παρελάσεις των μαθητών αλλά τα σχέδια «επίλυσης» των ιμπεριαλιστών. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος και για τη νοημοσύνη και για τη Δημοκρατία μας.
    *Ο Τάσος Χατζηαναστασίου είναι ιστορικός, επισκέπτης λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

  2. είναι αυτός ο άνθρωπος λέκτορας σε πανεπιστήμιο…?? σε ποιο πανεπιστήμιο έμαθε ότι η …κουτοπονηριά είναι επιχείρημα????!!!!
    πάντως διαισθάνομαι ότι εδώ έχουμε να κάνουμε όχι με έναν ακροδεξιό, αλλά με έναν συντηρητικό απολίτικο κατά βάθος
    (άκου «συντονισμένες κινήσεις ΄’εχει και το …αερόμπικ!!!!»)

  3. Δεν εκπλήσσομαι – όπως γράφει και ο αρθρογράφος, στην Κύπρο βαθύτατα συντηρητικές απόψεις εκφέρονται με πολύ μεγάλη άνεση. Το άκρον άωτον, δε, του συντηρητισμού και της οπισθοδρόμισης το βλέπει κανείς σε άρθρα που αφορούν τη στρατιωτική θητεία και τα αυξανόμενα φαινόμενα φυγοστρατίας στην Κύπρο.

    Το άρθρο του Χατζηαναστασίου είναι επιεικώς αστείο και ατεκμηρίωτο και τα επιχειρήματά του είναι για τα πανηγύρια. Πάντως, απ’ ό,τι φαίνεται, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν του απαγορεύει να αγορεύει εντός του Πανεπιστημίου Κύπρου – όπως αντίστοιχα Ελλαδίτες αστοιχείωτοι αγορεύουν εντός των δικών μας πανεπιστημίων.

    For the record, το ΙΚΑ ιδρύθηκε το 1934 (και όχι επί Μεταξά), με το νόμο 6298/1934.

  4. Από την εποχή της τετραετίας του Βενιζέλου είχε συνταχθεί το σχετικό νομοσχέδιο για το Ι.Κ.Α. Αντιγράφω από το «Το έργον της κυβερνήσεως του Βενιζέλου κατά την τετραετίαν 1928-1932″, Αύγουστος 1932::»Δια την οργάνωσιν γενικώς του θεσμού των κοινωνικών ασφαλίσεων και την ρύθμισιν των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των ασφαλιζομένων επροτάθη η ίδρυσις Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων […] Εν τη ειδικοτερα δε μερίμνη της Κυβερνήσεως όπως εξυγιανθώσιν ασφαλιστικώς τα ήδη λειτουργούντα διάφορα Ταμεία […] τα οποία δεν ηθελησεν να καταργήση διά της ιδρύεως του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων […]»
    Β.Λ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: