Ο εικοστός αιώνας τελείωσε πέρσι

Του Μαριάμπας

Δεν ξέρω τι λένε άλλοι  ή το ημερολόγιο στο κινητό μου, αλλά ο εικοστός αιώνας, παρά την ιλιγιώδη του ταχύτητα ακόμα και για τα ανθρώπινα μέτρα, κράτησε λίγο παραπάνω. Για την ακρίβεια, περίπου εκατόν οκτώ χρόνια και εννέα μήνες, σχεδόν. 

Η κρίση ήρθε τόσο αναπάντεχα που κανείς ιδιοφυής πιτσιρικάς οικονομολόγος, ούτε βέβαια και κάποιο υπολογιστικό μοντέλο, απ’ αυτά που επιτρέπουν σε επιστήμονες να αποφανθούν με την βεβαιότητα μικρού παιδιού -ή πιστού-, ότι σε δέκα ή τριάντα χρόνια θα έχει σβήσει από το χάρτη η τάδε παραλία, πρόλαβε να της δώσει ένα όνομα, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με κάθε τυφώνα που έχει βαφτιστεί επισήμως πριν καν εκδηλωθεί. Καθώς συνήθως με βολεύουν οι παρομοιώσεις των ανθρώπινων με τα φυσικά φαινόμενα, σκέφτομαι ότι η κρίση αυτή αποτέλεσε ένα σεισμό. Και κάθε σεισμός, αποκτά όνομα πάντα μόνο αφού εκδηλωθεί. 

Σκέφτομαι ακόμα ότι δεν πρέπει να είμαι αυστηρός με εκείνους που πίστεψαν ότι ο προηγούμενος αιώνας τελείωσε εκεί κάπου στο 1989 με την πτώση του Τείχους. Ακόμα και οι σεισμολόγοι καμιά φορά μπερδεύουν τα προσεισμικά φαινόμενα με τον κυρίως σεισμό, πόσο μάλλον αυτοί που στοχάζονται τα ανθρώπινα. 

Κάτι τελειώνει  όταν όλες οι θεμελιώδεις βεβαιότητες (άλλοι χρησιμοποιούν τη λέξη «ψευδαισθήσεις», αλλά ποια η διαφορά;) που το έθρεφαν, απώλεσαν την γοητεία που ασκούσαν, τη μαγεία ή το πρακτικό αντίκρυσμα στις ψυχές και τη ζωή των ανθρώπων. Η τελευταία μεγάλη βεβαιότητα του εικοστού αιώνα δεν ήταν ασφαλώς το δίκαιο, η υπεροχή του σοσιαλισμού. Ήταν θεμελιώδης, αλλά όχι η τελευταία. Γιατί καμία βεβαιότητα δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή ως τέτοια εάν δεν αντιπαρατεθεί όχι με την αβεβαιότητα, αλλά με μια άλλη θεμελιώδη βεβαιότητα που στέκεται απέναντί της για να της δίνει υπόσταση. Όταν ο σοσιαλισμός που γνωρίσαμε κατέρρευσε, η βεβαιότητα στις δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς όρμησε σαν πλημμύρα, όπως ο αέρας σε μια φύση που απεχθάνεται το κενό, κι έδωσε την εντύπωση ακόμα και στους πιο δύσπιστους ότι κυριάρχησε, ενώ έμεινε ορφανή από την απέναντι βεβαιότητα. Η κάθε νίκη της δεν είχε πια αντίκρυσμα στον πόλεμο με την απέναντι βεβαιότητα, η κάθε νίκη της άρχισε να τρώει, κρυφά από τα μάτια όλων, από την ίδια της τη σάρκα. Όταν άρχισε να το διαισθάνεται, δεν μπόρεσε να στήσει ένα εχθρό αντάξιο, η διεθνής τρομοκρατία σύντομα αποδείχθηκε πολύ μικρότερη των αναγκών της. Η θρησκευτική διαφορά, το Ιράν και οι λοιπές συνήθεις προσωποποιήσεις του Κακού ακόμα χειρότερα. Στην πραγματικότητα δεν θα μπορούσε ποτέ να κατασκευάσει ένα τέτοιο εχθρό, εκτός κι αν, δεν ξέρω πώς, έστηνε στα πόδια του έστω και ως φάντασμα, μια πικρή αλλά αναγκαία ανάμνηση του φοβερού εχθρού, το σοσιαλισμό. Δεν κατάφερε να τον επινοήσει ως εχθρό, γιατί η αντίπαλη θεμελιώδης βεβαιότητα δεν επινοείται, ενυπάρχει η μια στην άλλη.

Όταν η πίστη στην δύναμη της αυτορρύθμισης των αγορών απώλεσε τη γοητεία της, τη μαγεία ή το πρακτικό της αντίκρυσμα στις ψυχές και τη ζωή των ανθρώπων, η βεβαιότητα αυτή γατζώθηκε, ενστικτωδώς θαρρείς, στο μισητό, αλλά χαμένο αδελφό, το σοσιαλισμό, προσφέροντάς του μια μεταθανάτια δικαίωση, ότι πλέον μπορεί να συνεχίσει να ζει μέσα στις φλέβες του νέου συστήματος των ελεύθερων αγορών, γιατί το βοήθησε να επιβιώσει χάρη στις βγαλμένες από τις καλύτερες σοσιαλιστικές παραδόσεις παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών. Κάπου εδώ τελείωσε και για τους τελευταίους από εμάς ο εικοστός αιώνας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: