Το αυγό του φιδιού

Του Δημήτρη Στεμπίλη

Το βράδυ του πρώτου γύρου των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2002 βρισκόμουν στο Παρίσι. Μαζί με φίλους παρακολουθούσαμε τα αποτελέσματα από την τηλεόραση και προς μεγάλη μας έκπληξη είδαμε ότι οι σοσιαλιστές έμεναν εκτός δευτέρου γύρου και ο ακροδεξιός υποψήφιος Ζαν-Μαρί Λεπέν θα συνέχιζε ως αντίπαλος του Ζακ Σιράκ. Το ίδιο βράδυ ο κόσμος βγήκε αυθόρμητα στους δρόμους και διαδήλωσε. Μια νεαρή κοπέλα ανεβασμένη στο άγαλμα που βρίσκεται στην πλατεία της Βαστίλης κρατούσε ένα πλακάτ που έγραφε: Σε τι χρησιμεύει η ιστορία; (A quoi sert l’ histoire?). 

Όλον τον προηγούμενο μήνα με αφορμή τις ευρωεκλογές γραφόταν και λεγόταν στα διεθνή και τα εγχώρια μέσα ενημέρωσης για την επικείμενη άνοδο ακροδεξιών κομμάτων ή κομμάτων που καλλιεργούν τον φόβο για την άγρα ψήφων. Η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την παρουσία πολλών μεταναστών από την Αφρική και την Ασία ενίσχυσε την επιχειρηματολογία και την παρουσία αυτών των κομμάτων και προώθησε τη δυναμική τους για τη διεκδίκηση εδρών στο ευρωκοινοβούλιο.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις το ποσοστό των ψηφοφόρων στην Ε.Ε. που ψηφίζει κόμματα όπως αυτό των ολλανδών αντιισλαμιστών, των ρουμάνων αντι-ρομά, των αυτονομιστών της Φλάνδρας, το Εθνικό Μέτωπο του Ζαν-Μαρί Λεπέν κ.α. είχε φτάσει τα τελευταία δέκα χρόνια στο 10%. Στην Μεγάλη Βρετανία για να προλάβουν αντιδράσεις των μουσουλμάνων από την ενίσχυση των ακροδεξιών κομμάτων όπως το ΒΝP (Βρετανικό Εθνικό Κόμμα) -κέρδισε τελικά δύο έδρες- μέχρι και ο Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι παρενέβη σημειώνοντας ότι θα ήταν τραγικό αν ο κόσμος αντιδρούσε στα σκάνδαλα με την αποστροφή του στα παραδοσιακά κόμματα είτε απέχοντας είτε ψηφίζοντας τα ακραία και φοβικά κόμματα.

Όσον αφορά την Ελλάδα, δεν ξέφυγε από τον κανόνα. Τα σκάνδαλα που βρίσκονταν στην πολιτική επικαιρότητα, η οικονομική κρίση και τα προβλήματα με τους μετανάστες -επεισόδια στον Άγιο Παντελεήμονα- βοήθησαν τους εκφραστές των ακραίων θέσεων να ενδυναμωθούν στις ευρωεκλογές μαζί με το φαινόμενο της αποχής. Το ΛΑ.Ο.Σ. κέρδισε ποσοστό 7,15 % στην επικράτεια χρησιμοποιώντας ως βασικό του εργαλείο το λαϊκισμό και το παρωχημένο αλλά επικοινωνιακό προφίλ του αρχηγού του -μιλάει με ατάκες. Ο συνδυασμός της Χρυσής Αυγής, κατεξοχήν ακροδεξιός, κέρδισε το 0,89 % των ψήφων στην Α΄ Αθηνών. Το ερώτημα είναι αν τελικά, όπως ισχυρίζονται πολλοί, επωάζεται το αυγό του φιδιού;

Την Τρίτη στις 9 Ιουνίου η εφημερίδα Guardian σε ένα δημοσίευμά της ασχολήθηκε με το ερώτημα της επανεμφάνισης του φασισμού. Η εφημερίδα ζήτησε τη γνώμη 8 έγκριτων ιστορικών για την ανάλυση του φαινομένου.    Ο κοινός τόπος στην απάντηση που έδωσε ο καθένας ήταν ότι οι συνθήκες σήμερα είναι πολύ διαφορετικές. Μια άλλη πολύ σημαντική επισήμανση είναι ότι το πρόβλημα δημιουργείται περισσότερο από τη μη σωστή λειτουργία των θεσμών. Ως παράδειγμα αυτής της στρέβλωσης της ευρωπαϊκής δημοκρατίας είναι οι νεότευκτες δημοκρατίες της Βαλτικής, της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης όπου όπως έδειξαν και οι ευρωεκλογές οι φοβικές ιδέες  έχουν μεγάλη απήχηση.

Ο Έρικ Χομπσμπάουμ, ίσως ο πιο διάσημος παγκόσμια  ιστορικός, λέει χαρακτηριστικά ότι: η πραγματική ιστορία είναι η κρίση της Αριστεράς. Στη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Γερμανία, την Ιταλία οι σοσιαλιστές έχασαν και τα κόμματα της αριστεράς απώλεσαν δυνάμεις. Στην Ελλάδα κέρδισε το ΠΑ.ΣΟ.Κ αλλά οι δυνάμεις που παραδοσιακά θα έπρεπε να ανεβάσουν τα ποσοστά τους λόγω των κινητοποιήσεων του Δεκέμβρη και της οικονομικής κρίσης αποδυναμώθηκαν ή δεν κέρδισαν τα προσδοκώμενα. Αυτό συνέβη με το ΣΥ.ΡΙΖ.Α. που το αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται ως εκλογική πανωλεθρία. Ο Λεπέν στη Γαλλία κέρδιζε ψηφοφόρους εκεί που υποχωρούσε το Κ.Κ. Γαλλίας.

Μπορούν όμως να αλλάξουν οι συσχετισμοί; Το αυγό του φιδιού ζεσταίνεται. Για να μην σπάσει θα πρέπει οι πολιτικές δυνάμεις που εκπροσωπούσαν μέχρι σήμερα το δυτικοευρωπαϊκό μοντέλο δημοκρατίας και η Ευρωπαϊκή Ένωση να κατανοήσουν την ανάγκη των πολιτών για περισσότερη ενασχόληση με τα καθημερινά προβλήματα και τη δημιουργία ενός οράματος που δεν θα είναι αυτό της επιβίωσης αλλά της ευημερίας. Το ουμανιστικό-κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης μπορεί να μετεξελιχθεί και να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες. Η κινηματική αριστερά θα πρέπει να ξεφύγει από φαντάσματα του παρελθόντος και την εμφύλια διαμάχη της αρθρώνοντας έναν λόγο που μπορεί να δώσει λύση στα προβλήματα.

Τα ακροδεξιά κόμματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πεδίο της προγραμματικής πολιτικής και όχι των αφορισμών. Η απόδοση χαρακτηρισμών όπως φασίστες, αυτόματα απευθύνεται και στον κόσμο που τους ψήφισε δημιουργώντας δυναμικά «γκέτο» στην κοινωνία. Η συνταγή του λαϊκισμού είναι ότι προβάλει αόριστες θέσεις για ζητήματα που είναι δύσκολο να θιχτούν. Η περιθωριοποίηση και η γελοιοποίηση με ρεαλιστικά επιχειρήματα και πολιτικές είναι η απάντηση στις θέσεις των ακραίων κομμάτων.

Η σύγχρονη συγκυρία έχει διαφορετικά ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά από αυτά των δεκαετιών του ’20 και του ’30 και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπιστεί. Ένα ζήτημα όμως που παραμένει διαχρονικό είναι ότι οι κοινωνίες σε περιόδους κρίσης είναι ευάλωτες στην στροφή προς το συντηρητισμό.

Advertisements

Ένα Σχόλιο

  1. Γράφτηκαν και ειπώθηκαν αρκετά για την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων, ναι, το θέμα είναι όμως ότι είτε με αρνητική είτε με θετική διαφήμιση τα κόμματα αυτά προβλήθηκαν από τα media και οι θέσεις τους διαμόρφωσαν έτσι την πολιτική ατζέντα των ευρωεκλογών.
    Η αριστερά είναι όσο περνάει ο καιρός και ποιο επιτακτικό να αρθρώσει κοινή πολιτική και λόγο.
    Δεν πρέπει να ειπωθεί δηλαδή ότι μέγα μερίδιο της ευθύνης για τη οικονομική κρίση έχει η αλαζονεία αυτού που αποκαλούμε κεφαλαίο? Πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω πως είναι δυνατόν ο κόσμος να συντιριτικοποιειτε και να βάλλει εναντίον των μεταναστών ενώ το εισόδημα του συρρικνώνετε. Δηλαδή για την άσχημη αυτή κατάσταση πως είναι δυνατόν να φταίνε οι μετανάστες και να μην φταίνε οι πολιτικές επιλογές που επιτρέπουν αυτήν την εκμετάλλευση και την συμπίεση της μεσαίας τάξης προς τα κάτω?
    Είναι πολύ ύπουλο αυτό που συμβαίνει, μας έχουν πείσει όλους πως το μείζον ζήτημα είναι η παράνομη μετανάστες ενώ την ίδια στιγμή το κράτος δαπανά δισεκατομμύρια για να διασώσει τις τράπεζες οι οποίες αποδεδειγμένα δεν δίνουν δεκάρα για τον πολίτη. Γιατί τα χρήματα αυτά δεν δόθηκαν με μορφή κοινωνικών παροχών?

    Ποιο είναι το πρόβλημα τελικά?
    Η μετανάστευση ή η αλαζονεία των εχόντων?

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: