Οι δεξιές και οι αριστερές

(Από την εξαιρετική στήλη του Θανάση Γιαλκέτση Σημειωματάριο Ιδεών στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία της 14ης Ιουνίου -εξαιρετικό θέμα για ξετύλιγμα).

Η χαμένη ταυτότητα της αριστεράς

Ένα βιβλίο του ιταλού μελετητή Μάρκο Ρεβέλι ασχολείται με τις αξίες και τις ιδέες οι οποίες θεμελιώνουν τις ταυτότητες και τα είδη αριστεράς και δεξιάς που διαμορφώνονται

[…] Η δεξιά και η αριστερά συγκρότησαν τις αντιτιθέμενες ιστορικές τους ταυτότητες με βάση ορισμένα θεμελιώδη γνωρίσματα. Από τη μια μεριά (στην αριστερά) η σημαία της προόδου, το θετικό νόημα που αποδίδεται στο ιστορικό γίγνεσθαι και στη συλλογική πολιτική δράση, η αξία της ισότητας, της αυτοδιεύθυνσης, της δημοκρατίας, η ορθολογική, βουλησιαρχική και προγραμματική προσέγγιση στην πάλη για τον κοινωνικό μετασχηματισμό, η αγάπη για τον ορθό λόγο.

* Από την άλλη (στη δεξιά) η σημαία της συντήρησης, η προσήλωση στην παράδοση, η απόδοση αξίας στις ανισότητες, στην ιεραρχική τάξη, στην ετερονομία, η εχθρότητα απέναντι στον ορθολογισμό, η αγάπη για τον μύθο. Αυτά είναι σε γενικές γραμμές τα δύο υποδείγματα, αν τα εξετάσουμε γενεαλογικά και στατικά. Αυτά τα υποδείγματα, ωστόσο, στη συγκεκριμένη ιστορική τους εξέλιξη γνώρισαν αλληλεπιδράσεις και διασταυρώσεις.

* Εμβαθύνοντας στην έρευνα αυτών των υποδειγμάτων και των σχετικών διασταυρώσεων, ο Ρεβέλι διακρίνει τρεις τύπους δεξιάς και αριστεράς.

*Οι τρεις δεξιές είναι, πρώτον, εκείνη η «παραδοσιακή», που χαρακτηρίζεται από την απόλυτα σταθερή και αδιάλλακτη αντίθεσή της προς την ισότητα και από τον αυταρχισμό.

*Είναι, έπειτα, η «ορλεανική», η οποία διαθέτει αίσθηση της ιστορίας, αλλά φιλοδοξεί να διευθύνει την ιστορική κίνηση προς την κατεύθυνση της συνέχειας, χωρίς ουσιαστικές μεταβολές, ενώ υποτάσσει τον φιλελευθερισμό και ορισμένα στοιχεία δημοκρατίας στην προτεραιότητα της κυριαρχίας των φωτισμένων ελίτ.

Είναι, τέλος, η «βοναπαρτιστική», η ανώμαλη δεξιά, η οποία χρησιμοποιεί την επανάσταση και την καθολική ψήφο εναντίον των κοινοβουλευτικών θεσμών, θέλει τις μάζες εθνικοποιημένες και υποτελείς και επιτίθεται τόσο εναντίον της αριστεράς όσο και εναντίον της άλλης δεξιάς.

* Οι τρεις αριστερές είναι, πρώτον, η φιλελεύθερη και κοινοβουλευτική αριστερά, η οποία αντιλαμβάνεται την ισότητα με «σχετικά περιορισμένο» τρόπο, είναι εχθρός των προνομίων, η επιρροή της εκτείνεται από τα κατώτερα στρώματα ώς την αστική τάξη, είναι ατομικιστική, και αναθέτει την εκπροσώπησή της σε επαγγελματικές και διανοητικές ελίτ.

*Είναι, έπειτα, η δημοκρατική αριστερά, που εκφράζεται αρχικά με το ιακωβίνικο σύνταγμα του 1793. Αυτή υποστηρίζει από θέση αρχής την ενεργό συμμετοχή όλων στην πολιτική ζωή και τείνει να προσλάβει έναν υπερπολιτικό χαρακτήρα εξαιτίας του ρόλου που αναθέτει στην κυβέρνηση των ενάρετων.

*Είναι τέλος η εξισωτική και κοινωνική αριστερά, η οποία, ξεκινώντας από τον Μπαμπέφ και φτάνοντας στον Μαρξ και στον Λένιν, αντιπαραθέτει τους φτωχούς στους πλούσιους, τους εργαζόμενους στους αστούς, επιδιώκει το μεγάλο άλμα από την τυπική στην ουσιαστική ισότητα, την κινητοποίηση των μαζών ενάντια στους εκμεταλλευτές, την κοινή ιδιοκτησία, τον αυτοκαθορισμό του λαού (και μέχρι να γίνει ώριμος για αυτοκυβέρνηση ο λαός, εμπιστεύεται την υπόθεση της διακυβέρνησης στη δικτατορία λίγων και εκλεκτών).

* Μετά τον προσδιορισμό των μεγάλων γενικών τύπων της δεξιάς και της αριστεράς, ο Ρεβέλι μεταφέρει την ανάλυσή του στον σημερινό κόσμο.

Διαπιστώνει έτσι ότι ήδη στα τέλη του εικοστού αιώνα «η συζήτηση περί δεξιάς και αριστεράς υφίσταται μιαν απότομη αλλαγή». Αυτή η ιστορική διάκριση γίνεται τότε θολή και ασαφής. Υπάρχουν, για παράδειγμα, εκείνοι που υποστηρίζουν ότι το οικολογικό κίνημα δεν μπορεί να είναι ούτε δεξιό ούτε αριστερό. Ο Κρίστοφερ Λας παρατηρούσε ότι οι διαφορές μεταξύ δεξιάς και αριστεράς έχουν περιοριστεί σε διαφωνίες για ζητήματα τακτικής.

Ο Αντονι Γκίντενς σημειώνει ότι πολλά προβλήματα του σύγχρονου κόσμου δεν μπορούν να ερμηνευτούν με τις παλιές κατηγορίες σκέψης και ότι, αφού ο σοσιαλισμός απέτυχε ως θεωρία διαχείρισης της οικονομίας, μια από τις κυριότερες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ δεξιάς και αριστεράς έχει εκλείψει.

* Το ζήτημα της ταυτότητας της αριστεράς τίθεται με ιδιαίτερη οξύτητα και επειδή έχει αλλάξει βαθιά η ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα. Ο Ρεβέλι εξηγεί ότι με την είσοδο στη μεταβιομηχανική εποχή μειώνεται το κοινωνικό και πολιτικό βάρος της εργατικής τάξης και σπάει ο παραδοσιακός δεσμός που συνέδεε το κοινωνικό υποκείμενο με την οργανωμένη πολιτική αριστερά.

* Επιπλέον, με την κρίση του εθνικού κράτους στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης γιγαντώνεται η ισχύς των νέων ολιγαρχιών που ελέγχουν τη βιομηχανία, το χρηματοπιστωτικό σύστημα, τις ροές του κεφαλαίου και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Περιορίζονται επομένως η κρατική κυριαρχία και η αυτονομία της πολιτικής από την οικονομία. Στο ρευστό πεδίο της παγκόσμιας αγοράς, η αριστερή πολιτική χάνει τα υλικά της ερείσματα και η εξισωτική δυναμική (που είναι η ψυχή της αριστεράς) ανατρέπεται με τη ραγδαία αύξηση των ανισοτήτων.

* Το συμπέρασμα του Ρεβέλι δεν εμπνέει αισιοδοξία: «Ο κόσμος που έχουμε μπροστά μας θα είναι αρκετά χειρότερος από εκείνον (τον σκληρό) που έχουμε πίσω μας». *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: