Και πάλι για τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη

Από τη μία, η κενολογία και ο θολωμένος ευρωπαϊσμός του ΣΥΡΙΖΑ, από τη άλλη  ο ζόφος του πολιτικού σκηνικού (με παπαγαλάκια, ψευτοδιλήμματα, τραμπουκισμούς και επιδείξεις εθνικοφροσύνης στην ημερήσια διάταξη) μας αναγκάζει, τρόπον τινά, να επανέλθουμε με πίκρα για το δυσαναπλήρωτο κενό του στον πρόσφατα (και πρόωρα) εκλιπόντα. Παραθέτουμε κείμενα του Μιχάλη Μητσού (27/5), του Ηλία Μαγκλίνη (29/5) και τον επικήδειο της Βάσως Κιντή.

Μιχάλης Μητσός, Για τον Μιχάλη

Όσοι σκέφτονται να πάνε εκδρομή στις 7 Ιουνίου έχουν τώρα ένα σοβαρό λόγο να αναθεωρήσουν την άποψή τους και να πάνε να ψηφίσουν: να το κάνουν στη μνήμη ενός σπουδαίου ανθρώπου.

Ήταν ιδιόρρυθμος τύπος ο Μιχάλης. Δεν τον άγγιζε, για παράδειγμα, η κρίση του Τύπου. Μέχρι την τελευταία ώρα διάβαζε εφημερίδες. Όχι μία, πολλές εφημερίδες, άρθρα, ρεπορτάζ, αναλύσεις, τίποτα δεν του ξέφευγε. Όσο μεγάλωνε, αντί να γίνεται πιο συντηρητικός, γινόταν πιο εξτρεμιστής, όπως το είπε σ΄ εκείνη τη συνέντευξη στον Σταύρο Θεοδωράκη. Και εξακολουθούσε να παθιάζεται με πράγματα που για άλλους είναι βαρετά ή ξεπερασμένα, όπως η Αριστερά, η οικολογία, η Ευρώπη.

Σε μια άλλη συνέντευξη που έδωσε πριν από δέκα μέρες στην Κυριακάτικη Αυγή, τάχθηκε υπέρ της επιτάχυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Ολόκληρος Χόμπσμπωμ δηλώνει πως ποτέ δεν είχε σε μεγάλη εκτίμηση το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κι εκείνος επέμενε να υπερασπίζεται την Ευρώπη και τους μηχανισμούς της. «Το αγαπημένο μου ταξίδι είναι ένας αργόσυρτος γύρος στην Ευρώπη», είπε τον περασμένο Ιούλιο στα «ΝΕΑ», απαντώντας στο ερωτηματολόγιο του Προυστ. Και στην ερώτηση τι θα ήθελε να του πει ο Θεός αν συνέβαινε να τον συναντήσει, απάντησε: «Χαίρω πολύ για τη γνωριμία». Τώρα ξέρει ο Μιχάλης αν του έγινε το χατίρι.

Σε συνέντευξη Τύπου που έδωσε χθες στις Βρυξέλλες, η Ευρωπαία επίτροπος Επικοινωνίας Μάργκοτ Βάλστρομ ανακοίνωσε την έναρξη της λειτουργίας μιας ιστοσελίδας (www. presseurop.eu) όπου θα δημοσιεύονται καθημερινά, σε δέκα γλώσσες, τα καλύτερα άρθρα των μεγάλων εφημερίδων του πλανήτη για ευρωπαϊκά θέματα. «Ελπίζουμε να γεννηθεί με τον τρόπο αυτό μια ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα», τόνισε η επίτροπος, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μέχρι το τέλος του 2010 τα άρθρα αυτά θα τα διαβάζουν 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι. Θα του άρεσαν όλα αυτά του Μιχάλη. Όπως του άρεσε κι εκείνο που είπε ο Πολ Κρούγκμαν κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Ελλάδα, πως τα προβλήματα της Ευρώπης οφείλονται στο ότι δεν έχει προχωρήσει η πολιτική ενοποίηση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ήταν το πρώτο που είχε προειδοποιήσει από το 2004 για τους κινδύνους που έχει η έλλειψη ελέγχων για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και είχε ζητήσει από την Κομισιόν να λάβει μέτρα για τη ρύθμιση των κερδοσκοπικών κεφαλαίων. Ύστερα από πολλές πιέσεις, η Κομισιόν παρουσίασε τελικά μια διάταξη που, όπως είπε ο πρώην πρωθυπουργός της Δανίας Πάουλ Νίρουπ Ράσμουσεν, «είχε περισσότερες τρύπες από ένα κεφάλι ελβετικής γραβιέρας».

Ανέλαβε κι άλλες σημαντικές πρωτοβουλίες την τελευταία τετραετία το Ευρωκοινοβούλιο, για τις μυστικές πτήσεις της CΙΑ, για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, για την εβδομάδα των 48 ωρών. Στην Ευρώπη γίνονται πράγματα, πρέπει να γίνουν κι άλλα, χρειάζεται περισσότερη σοβαρότητα και λιγότερη υποκρισία, χρειάζεται πάθος, όπως χρειάζονται και παθιασμένοι άνθρωποι. Σήμερα αποχαιρετούμε έναν απ΄ αυτούς.

Η αιώνια λιακάδα του Μιχάλη Παπαγιαννάκη

Tου Ηλια Μαγκλινη

Θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι μετά το θάνατο του Μιχάλη Παπαγιαννάκη, ο ΣΥΡΙΖΑ θα χάσει κάμποσους ψηφοφόρους, όχι πολλούς, πάντως κάποιους θα τους χάσει. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ψήφιζαν Συνασπισμό για να «σταυρώσουν» τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Ηταν τέτοια η προσωπικότητα, η σκέψη και ο λόγος του που προσείλκυε μερικούς «ξέμπαρκους» ψηφοφόρους, κυρίως από τις νέες γενιές. Μιλάμε για νέους ανθρώπους, που ναι μεν δεν πρόλαβαν (ή δεν θέλησαν) να δεθούν με το «άρμα» της Αριστεράς, που δεν ταυτίστηκαν μαζί της, αλλά που παιδεύουν τη σκέψη τους, ακονίζουν το μυαλό τους, βρίσκοντας σε ορισμένους εκπροσώπους της, όπως τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη, μια φωνή που τους εκφράζει, που τους πάει. Είναι νέοι άνθρωποι που μπορεί να μη συνεπαίρνονται από «εξεγέρσεις» αλλά που οργίζονται απ’ όσα βλέπουν και ακούνε, απ’ όλα όσα βιώνουν γύρω τους.

Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης ήταν ιδιαίτερη περίπτωση. Εχω ξαναγράψει πόσο φρικτά προβλέψιμος έχει γίνει ο πολιτικός λόγος στην Ελλάδα, πόσο στεγνός από ουσία μα πλήρης στόμφου και αερολογίας. Ο πολιτικός λόγος του Μιχάλη Παπαγιαννάκη δεν υπαγόταν σε αυτή τη θλιβερή πλειοψηφία. Η γενικότερη στάση του δεν είχε τίποτα από όλο αυτό το εκνευριστικό δήθεν που συναντά κανείς σε όλο το πολιτικό φάσμα – και στη δική του παράταξη εσχάτως.

Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης ανήκε σε εκείνη τη σπάνια στόφα Ελλήνων πολιτικών που διάβαζαν, ήταν από εκείνους που, όπως έγραψε προχθές ο Τάκης Καμπύλης, διατηρούσε ζωντανή την πλούσια βιβλιοθήκη του, ανέτρεχε σε αυτήν, ψαχνόταν κι έψαχνε, από πολιτική και οικονομία έως λογοτεχνία. Δύο φράσεις συγγραφέων μού έρχονται, λοιπόν, στο μυαλό και που, όπως το βλέπω, συνδέονται μαζί του: ο σεφερικός στίχος «Κύριε, όχι μ’ αυτούς» (τους στενόμυαλους και τους μίζερους κάθε πλευράς) και η γνωστή φράση του Γιώργου Ιωάννου, ότι η Αριστερά δεν είναι παρά μια «διαρκής ευαισθησία». Για κάποιους, αυτό ισοδυναμεί με αδυναμία, με ελιτισμό. Το αντίθετο όμως ισχύει: είναι η ευελιξία και η ευεξία μιας στάσης ζωής που και δυναμική έχει και αυθεντικότητα, κι έναν πολυκάναλο τρόπο σκέψης και δράσης. Απλώς, δεν είναι μια στάση με την οποία κερδίζει κανείς τις εύκολες εντυπώσεις, το σύνθημα, τη γροθιά.

Κι όμως, ταπεινή άποψη ενός νεότερου (και με λιγότερες εμπειρίες και γνώσεις) Ελληνα πολίτη, που (καλώς ή κακώς) δεν ταυτίστηκε και δεν δέθηκε με οποιοδήποτε ιδεολογικό «άρμα», αλλά που θέλει να πιστεύει ότι δεν είναι αμέτοχος σε όσα γίνονται σε αυτή τη χώρα, είναι πως το μεγάλο χαμένο στοίχημα της ελληνικής Αριστεράς ήταν ότι σε καμία φάση δεν κατάφερε να αναλάβει την ηγεσία της ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Θα πει κάποιος, κατόπιν εορτής: θα τον νικούσε στην πορεία η αρρώστια. Πράγματι. Αλλά το δικό του, προσωπικό στίγμα θα το είχε δώσει – ειδικά σε μια περίοδο τόσο καυτή όσο αυτή που διανύουμε από τον περασμένο Δεκέμβριο.

Οπως και να ’χει, οι τίτλοι τέλους έπεσαν για τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Για να επανέλθω όμως στη «διαρκή ευαισθησία» του Γιώργου Ιωάννου, φράση που του ταιριάζει γάντι για τη δυναμική που περιέχει, ο πολιτικός αυτός άνδρας με το χαμηλό προφίλ και την πολλή ουσία, επιβεβαίωσε, όσο μπόρεσε και όσο άντεξε, πόσο σημαντικό είναι τούτο: να διαθέτει κανείς την αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού.

Βάσω Κιντή

Εκ μέρους του Ομίλου Προβληματισμού και Παρέμβασης ‘Αριστερά Σήμερα»-ΑΡΣΗ

Αγαπημένε μας Μιχάλη,

Σε αποχαιρετώ εκ μέρους του Ομίλου «Αριστερά Σήμερα», της ΑΡΣΗΣ, ενός ομίλου Προβληματισμού, και Παρέμβασης, όπως τόνιζες πάντοτε, τον οποίο ίδρυσες και ιδρύσαμε πολλοί μαζί σε καιρούς δύσκολους για την ανανεωτική αριστερά. Ήταν μια πρωτοβουλία σου, που όπως και πολλές άλλες, είχε ως στόχο να κρατήσει ψηλά τις ιδέες της ανανέωσης, να τις δοκιμάσει σε σύγχρονα προβλήματα, να τις καλλιεργήσει και να γονιμοποιήσει με αυτές την πολιτική δράση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.

Η ακατάβλητη, νεανική ενεργητικότητά σου, η πολιτική σου εγρήγορση, που δεν κάμφθηκε σε καμία στιγμή από χτυπήματα προσωπικά και πολιτικά, κινητοποιούσε, με τις ιδέες και τις προτάσεις σου, όχι μόνο τους αριστερούς που έβλεπαν στο πρόσωπό σου τη συνέχεια της παράδοσης της ανανεωτικής αριστεράς, αλλά και τους έλληνες πολίτες που σε εμπιστεύονταν ως έναν πολιτικό που τους έλεγε την αλήθεια όχι από κυνισμό, αλλά από έγνοια και γνώση για τα προβλήματά τους και τη λύση τους. Στη μακρά πολιτική σου διαδρομή, ο λόγος και οι πράξεις σου, συγκέντρωναν την προσοχή, το ενδιαφέρον και τον σεβασμό γιατί όσα έλεγες και έκανες αμφισβητούσαν τα στερεότυπα, στηρίζονταν σε κοφτερή σκέψη και λογική και εμπνέονταν από την αλληλεγγύη στον άνθρωπο και τις μεγάλες αρχές της δημοκρατίας και της δημοκρατικής αριστεράς. Είχες την τόλμη, την ανεξαρτησία της σκέψης, την κρίση και την ανθρωπιά του πολίτη και του πολιτικού του Διαφωτισμού που έβλεπε πάντοτε μπροστά και πρότεινε νέους δρόμους που οδηγούν στη χειραφέτηση, τη δικαιοσύνη και τη βελτίωση της ζωής.

• Με επιμονή και πρόνοια πρόβαλες στην Ελλάδα την οικολογική προοπτική όταν ακόμα πολλοί τη χλεύαζαν, την πολεμούσαν ή την παρέκαμπταν με διαφανή προσχήματα.

• Με πάθος και συνέπεια κρατούσες το τιμόνι του Ευρωπαϊκού προσανατολισμού να μην λοξοδρομήσει σε αναχρονισμούς και επικίνδυνες περιπέτειες, να μην χάσει τον στόχο της πλήρους οικονομικής, αλλά και πολιτικής, ενοποίησης.

• Με αυτοπεποίθηση και αίσθημα ευθύνης πρότεινες μεταρρυθμίσεις, συνεννόηση, διάλογο και ευρύτερες προγραμματικές συγκλίσεις χωρίς a priori τετριμμένες και απολιθωμένες βεβαιότητες.

Δεν έκανες ιδεολογικούς σχεδιασμούς, ασκήσεις επικοινωνίας και επαγγελματικής πολιτικής. Ήθελες σήμερα, τώρα, διαρκώς να ανακουφίζεις την αδικία, να ενισχύεις την αξιοπρέπεια, να προσφέρεις δουλειά, καθαρό αέρα, νερό και πράσινο για μια ποιότητα ζωής που περιέχει παιδεία και πολιτισμό. «Η πραγματική ζωή δεν θέλει θεωρίες, θέλει απαντήσεις», έλεγες. Στη στάση σου δεν υπήρξε ποτέ υστεροβουλία, στρεψοδικία, κόλπα, κανένας ιδιοτελής ελιγμός. Πάντοτε ευθύς και απλός με τη μεστότητα και την πειθώ που χαρίζει η ειλικρίνεια, η φιλαλληλία και η γνώση. Δεν υποτιμούσες τη νοημοσύνη μας, μάς έκανες να αισθανόμαστε ενήλικοι, υπεύθυνοι πολίτες.

Ο πολιτικός σου χώρος στην αριστερά ήταν, έλεγες, «κάπως σαν την πατρίδα μου». Μια πατρίδα που την ήθελες κοσμοπολιτική και ευρύχωρη, σύγχρονη, χωρίς αναπαλαιώσεις ιδεολογικές. Μια πατρίδα στην οποία ίδρυσες και έχτισες θεσμούς, εργάστηκες για τη φυσιογνωμία της, της χάρισες κύρος και ισχύ και της οποίας, ως παλαιός κάτοικος, «συνιδρυτής και συνιδιοκτήτης» με τα δικά σου λόγια, δεν εκχωρούσες αξίες, παραδόσεις και αρχές(1). Μια πατρίδα που, ακόμη κι όταν αστόχαστα έκρινε πως δεν χωρούσες στους πολιτικούς σχεδιασμούς της, εσύ -χωρίς να ξεχάσεις ποτέ-, την υπερασπίστηκες ως ευπατρίδης, με απαράμιλλη αξιοπρέπεια, ήθος και ευγένεια, όντας, όπως έλεγες, «ενωτικός και για τους άλλους»(2).

Αγαπημένε μας Μιχάλη,

Όλα αυτά που λέω δεν τα ακούς και ως συνεπής υλιστής θα χαμογελούσες με τη συνθήκη αυτής της ‘συνομιλίας’. Όμως θυμάμαι πως σεβόσουν πολύ τα γράμματα και είμαι σίγουρη πως θα εκτιμούσες τις αρετές του παλαιού αυτού είδους, που λειτουργεί παρηγορητικά αλλά και προτρεπτικά για εμάς που μένουμε ακόμη εδώ. Η ανάμνηση της ζωής σου ως πολίτη αριστερού, ως ασυμβίβαστου δημοκράτη, ως ευαίσθητου και τρυφερού συντρόφου και φίλου, χαρίζει σε όλους που πορεύτηκαν δίπλα σου δύναμη και περηφάνια γι’ αυτό που μπορούμε να είμαστε και να κάνουμε, γι’ αυτό που μπορεί να είναι και να κάνει η ανανεωτική αριστερά. Αντίο, Μιχάλη.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: